Hormonen zijn signaalstoffen. Ze sturen stofwisseling, slaap, cyclus, stemming en spieropbouw aan, en ze werken in regelkringen: stijgt één waarde, dan remt een andere tegen. Voeding grijpt op meerdere plekken in — als bouwstof, als energiebron en via de lever, die hormonen weer afbreekt.
Dit artikel laat zien welke voedingsstoffen daarin een onderbouwde rol spelen, waar plantaardige stoffen zoals lignanen of ashwagandha staan en waarom 'hormonen op natuurlijke wijze reguleren' als belofte niet houdbaar is.
De rol van micronutriënten in de hormonbalans
Twee mineralen hebben hier toegestane claims. Magnesium draagt bij aan vermindering van vermoeidheid en moeheid en aan een normale spierfunctie. Zink draagt bij aan het handhaven van een normale testosteronspiegel in het bloed en aan een normale vruchtbaarheid en voortplanting. Jodium draagt bij aan een normale werking van de schildklier.
Magnesium en zink zitten in noten, zaden, peulvruchten, volkoren producten, kaas en groen bladgroente, jodium vooral in zeevis, zuivelproducten en gejodeerd zout. Wie wil aanvullen, vindt bij ons Magnesium Citraat forte. Een tekort is een kwestie voor de bloedwaarde, niet voor het buikgevoel.
Adaptogenen: wat de term betekent
Adaptogeen is een verzamelnaam voor planten die van oudsher worden ingezet bij stress en belasting. Ashwagandha is de bekendste daarvan en behoort in de ayurveda tot de rasayana-planten. Een wettelijk getoetst werkingsbewijs zit niet in dat woord besloten.
Voor Ashwagandha biologisch capsules bestaat dan ook geen toegestane gezondheidsclaim. Bij schildklieraandoeningen en tijdens zwangerschap en borstvoeding is het verstandig de inname vooraf met een arts te bespreken.
De invloed van omega-3-vetzuren
Omega-3-vetzuren zijn bouwstenen van elk celmembraan en uitgangsstof voor signaalstoffen die ontstekingsprocessen sturen. Toegestaan is: EPA en DHA dragen bij aan een normale hartfunctie, DHA daarnaast aan een normale hersenfunctie en aan het behoud van een normaal gezichtsvermogen.
Bronnen zijn vette zeevis, algenolie, lijnzaad en walnoten. Het verband tussen vetzuren en menstruatieklachten wordt onderzocht; een belofte valt daar niet uit te trekken.
Waarom de lever erbij hoort
Hormonen worden niet alleen aangemaakt, maar ook weer afgebroken. Dat doet voor een groot deel de lever, door ze chemisch om te bouwen en via gal en nieren af te voeren. Bitter groente zoals artisjok hoort van oudsher op het menu, en mariadistel is de meest onderzochte plant in dit verband.
Ons Leberkraft – 30-daagse leverboost (Leberkraft) komt uit deze plantenhoek. Een toegestane gezondheidsclaim bestaat voor deze plantaardige stoffen niet — wat hier echt telt, zijn de hoeveelheid alcohol, lichaamsgewicht en beweging.
Antioxidanten: wat bewezen is
Hormoonproducerende klieren werken in hoog metabolisch tempo, waarbij vrije radicalen ontstaan. Voor bescherming van cellen tegen oxidatieve stress bestaan onderbouwde claims, onder andere voor selenium, koper en riboflavine. Voor de antioxidanten uit chlorella bestaat die niet.
Als ingrediënt zijn ze prima, als hormoonprogramma niet.
Dit artikel dient ter informatie en vervangt geen medisch advies.
Waar lignanen en isoflavonen werkelijk in zitten
Over fyto-oestrogenen wordt veel geschreven en weinig gemeten. Een van de grondigere inventarisaties is een databasestudie uit 2006 waarvoor 121 levensmiddelen werden bereid zoals men ze gewoonlijk eet en vervolgens via gaschromatografie-massaspectrometrie werden onderzocht op negen verschillende fyto-oestrogenen: de isoflavonen genisteïne, daïdzeïne, glyciteïne en formononetin, de lignanen secoisolariciresinol, matairesinol, pinoresinol en lariciresinol, en coumestrol.
Op basis van het totaalgehalte per 100 g kwam deze volgorde van levensmiddelengroepen naar voren: noten en oliehoudende zaden op de eerste plaats, dan sojaproducten, gevolgd door granen en brood, peulvruchten en op ruime afstand vleesproducten. Dat noten en oliehoudende zaden voor soja eindigen, verrast de meesten — dat komt door de lignanen, die in het publieke debat achter de isoflavonen verdwijnen.
Bronnen
De rangschikking en de onderzochte stoffen zijn ontleend aan:
- Thompson LU, Boucher BA, Liu Z, Cotterchio M, Kreiger N: Phytoestrogen content of foods consumed in Canada, including isoflavones, lignans, and coumestan. Nutr Cancer 2006;54(2):184–201. PubMed 16898863
Het betreft een gehalteanalyse van levensmiddelen, geen studie bij mensen. Uit gehalten kan geen werking worden afgeleid, en dat wordt hier dan ook niet beweerd.
Gerelateerde lexiconartikelen
Veelgestelde vragen
Welke voedingsstoffen hebben een onderbouwde rol in het hormoonmetabolisme?
Zink draagt bij aan het handhaven van een normale testosteronspiegel in het bloed, jodium draagt bij aan een normale werking van de schildklier. Zink zit in vlees, kaas, pompoenpitten en linzen, jodium in zeevis, zuivelproducten en gejodeerd zout.
Welke rol spelen antioxidanten bij celbescherming?
Voor selenium, koper en riboflavine is toegestaan dat ze bijdragen aan bescherming van cellen tegen oxidatieve stress. Een uitspraak over hormonen volgt daar niet uit.
Wat zijn adaptogenen zoals ashwagandha?
Van oudsher gebruikte planten, in het onderzoek veel bestudeerd. Een toegestane gezondheidsclaim hebben ze niet.
Waarom is de lever belangrijk voor het hormoonmetabolisme?
De lever breekt hormonen weer af en bereidt ze voor op uitscheiding. De hoeveelheid alcohol, lichaamsgewicht en beweging zijn hier de grote hefbomen.
Helpen supplementen hier?
Alleen als een voedingsstof werkelijk ontbreekt, en dat blijkt uit een bloedwaarde. Plantaardige supplementen zijn onderzoeksthema en geen vervanging voor een medische diagnose.
