De wortel van Withania somnifera duikt tegenwoordig op in heel wat capsules, poeders en nachtrust-mengsels. Dat dit een wereldwijde trend werd, ligt minder aan nieuwe ontdekkingen dan aan een groeiend aantal klinische studies die het traditionele gebruik uit het Indiase ayurveda toetsen aan westers studiedesign. Ashwagandha behoort tot de nachtschadefamilie (Solanaceae) en wordt ook wel slaapbes, winterkers of Indiase ginseng genoemd — botanisch heeft de plant echter niets met echte ginseng te maken.
Het traditionele gebruik in India gaat volgens een overzichtsartikel van Mandlik Ingawale & Namdeo (Journal of Dietary Supplements 2021) ongeveer 3.000 jaar terug. In de ayurvedische praktijk wordt de plant voornamelijk als wortelpoeder gebruikt, vaak in combinatie met andere planten. De moderne wetenschap richt zich vooral op het extract, omdat daarmee gestandaardiseerde hoeveelheden withanoliden — de kenmerkende steroïdlactonen van de plant — te doseren zijn.
Het best onderzochte toepassingsgebied is stress en angst. Een systematische review met meta-analyse van Akhgarjand et al. (Phytotherapy Research 2022) analyseerde 12 gerandomiseerde gecontroleerde studies met in totaal 1.002 deelnemers; de leeftijden lagen tussen 25 en 48 jaar. Ashwagandha-suppletie reduceerde in de gecombineerde analyse de angstscore aanzienlijk (gestandaardiseerd gemiddeld verschil van -1,55, 95%-betrouwbaarheidsinterval -2,37 en verder). De auteurs wijzen er zelf op dat afzonderlijke studies eerder tot tegenstrijdige resultaten kwamen — precies dáár dient een meta-analyse voor. Een recentere systematische review van Arumugam et al. (Explore 2024) richtte zich uitdrukkelijk op psychosomatische klachten en beoordeelde tevens de veiligheid.
Buiten stress is de stand van het onderzoek beduidend dunner. Speers et al. (Current Neuropharmacology 2021) hebben effecten bij angst, depressie en slapeloosheid samengevat, maar benadrukken dat een groot deel van de studies klein is en dat ashwagandha als adaptogeen pas door recentere klinische research in het vizier van de westerse neuropsychofarmacologie is gekomen. Wiciński et al. (International Journal of Molecular Sciences 2023) hebben samengebracht wat bekend is over de invloed op het endocriene systeem — inclusief aanwijzingen voor schildklierhormonen en cortisol. 'Bekend' betekent hier: er zijn onderzoeken, niet: het is bewezen. Voor uitspraken over alzheimer, parkinson of multiple sclerose, die in dezelfde review worden vermeld, geldt dat in nog sterkere mate — dat zijn preklinische observaties, geen klinische bewijzen.
Rekent men de 1.002 deelnemers uit de meta-analyse van Akhgarjand terug naar de 12 ingesloten studies, dan kom je op een gemiddelde van ongeveer 83 personen per studie. Dat is voor een botanische stof relatief degelijk, maar voor een geneesmiddelenregistratie ruim onvoldoende. Precies in die tussenruimte bevindt de databasis zich: robuuster dan bij de meeste kruiden, maar onder de drempel waarop de EU goedgekeurde gezondheidsclaims toestaat. Voor ashwagandha bestaan dergelijke goedgekeurde claims vooralsnog niet.
Wat de studies niet laten zien: betrouwbare uitspraken over langetermijneffecten over meerdere jaren, over wisselwerkingen met psychofarmaca, over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding of bij kinderen. Ook de vraag welke extractstandardisering (KSM-66, Sensoril, volledig wortelpoeder) de andere overtreft, is wetenschappelijk niet definitief beantwoord — afzonderlijke studies gebruiken verschillende preparaten en meta-analyses moeten dat noodgedwongen samenvoegen.
In de geanalyseerde klinische studies worden wortelextracten doorgaans gebruikt in doseringen van 300 tot 600 mg per dag gedurende 6 tot 12 weken, vaak verdeeld over twee giften. De meta-analyse van Akhgarjand vat precies dit bereik samen. Mandlik Ingawale & Namdeo (2021) benadrukken in het veiligheidsgedeelte van hun review dat ashwagandha in de onderzochte hoeveelheden goed werd verdragen, maar wijzen op voorzichtigheid bij auto-immuunziekten en schildkliermedicatie — tegen de achtergrond van de endocriene effecten die Wiciński et al. beschrijven, een plausibele kanttekening.
Elke soort komt als fles van 100 ml voor 34,90 €. Welke planten er zijn, vind je bij de tincturen zonder alcohol.
Werking
In een meta-analyse van 12 gerandomiseerde gecontroleerde studies met 1.002 deelnemers (Akhgarjand et al., Phytotherapy Research 2022) liet ashwagandha-suppletie een significante reductie van de angstscores zien (SMD -1,55). Een recentere systematische review (Arumugam et al., Explore 2024) vatte effecten op stress- en angstgerelateerde klachten samen. Speers et al. (Current Neuropharmacology 2021) bespreken daarnaast toepassingen bij slapeloosheid en depressie, maar wijzen op beperkte studieomvang.
Dosering
In de studies die zijn opgenomen in de meta-analyse van Akhgarjand et al. (2022) werden wortelextracten doorgaans gedoseerd op 300 tot 600 mg per dag gedurende 6 tot 12 weken. De studies maken gebruik van verschillende extractstandardiseringen; een directe vergelijking van de preparaten is niet beschikbaar. Voor concreet individueel gebruik bieden de beschikbare studies geen algemeen geldende aanbeveling.
Natuurlijke bronnen
Wortel van de ashwagandha-plant (Withania somnifera)
Veelgestelde vragen
Wat is ashwagandha eigenlijk?
Ashwagandha is de wortel van Withania somnifera, een nachtschadeplant uit de Indiase regio. In het ayurveda wordt ze volgens Mandlik Ingawale & Namdeo (2021) al ongeveer 3.000 jaar gebruikt. De naam Indiase ginseng is misleidend — botanisch bestaat er geen verwantschap met echte ginseng.
Wat zeggen de studies concreet over stress?
De meta-analyse van Akhgarjand et al. (Phytotherapy Research 2022) vat 12 gerandomiseerde gecontroleerde studies met in totaal 1.002 deelnemers samen en vindt een significante reductie van de angstwaarden (SMD -1,55). Afzonderlijke studies kwamen eerder tot tegenstrijdige resultaten — precies de reden voor een meta-analyse.
Hoe wordt ashwagandha in studies gedoseerd?
In de geanalyseerde klinische studies wordt doorgaans 300 tot 600 mg wortelextract per dag gebruikt gedurende 6 tot 12 weken, vaak verdeeld over twee porties. De gebruikte extracten verschillen in standaardisering.
Helpt het bij het inslapen?
Speers et al. (Current Neuropharmacology 2021) hebben slapeloosheid als toepassingsgebied besproken in hun review, maar wijzen op de beperkte onderzoeksbasis. Stevige uitspraken zoals bij een slaapmiddel zijn niet mogelijk.
Voor wie is voorzichtigheid geboden?
Mandlik Ingawale & Namdeo (2021) en Wiciński et al. (2023) wijzen op effecten in het endocriene systeem, waaronder op de schildklier. Bij schildklieraandoeningen, auto-immuunziekten, tijdens zwangerschap en borstvoeding en bij gebruik van psychofarmaca dient de toepassing medisch te worden beoordeeld.
Waarom mag niemand wervingsclaims over de werking maken?
In de EU zijn voor plantaardige stoffen zoals ashwagandha tot nu toe geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Ook al zijn er klinische studies, fabrikanten mogen alleen de stand van het onderzoek weergeven en geen werking in de zin van een geneesmiddel beloven.
Wortelpoeder of extract — wat is beter?
Deze vraag is in het onderzoek niet definitief beantwoord. De klinische studies gebruiken overwegend gestandaardiseerde extracten, omdat de hoeveelheid withanoliden daarin beter te doseren is. Een directe vergelijking van de gangbare extractsoorten is niet beschikbaar.
