De artisjok is een distel die je eet voordat hij bloeit. Op het bord belandt de knop met zijn vlezige bloembodem en de schutbladeren. De echte bladeren van de plant zijn daarvoor te bitter — en precies die worden gebruikt voor extracten. De opvallendste werkzame stof daarin heet cynarine.
De lever is het orgaan dat stofwisselingsproducten, alcohol en medicijnen omzet, voedingsstoffen opslaat en levensnoodzakelijke eiwitten aanmaakt. Wat de artisjok daarmee te maken heeft, is een oude vraag uit de kruidengeneeskunde en een open vraag in het onderzoek. Hier lees je wat vaststaat en wat niet.
Cynarine en de bitterstoffen van de artisjok
Cynarine is een fenolische verbinding uit de artisjok en een van de stoffen die zorgen voor de bittere smaak. Bitterstoffen treffen in de mond smaakreceptoren aan en zetten de aanmaak van speeksel, maagsap en gal in gang — een reflex die het lichaam zelf opstart. Gal is nodig voor de vetvertering.
Cynarine wordt ook onderzocht als polyfenol: hoe het reageert met vrije radicalen en hoe goed het lichaam de microvoedingsstoffen uit de plant benut. Een overzicht hiervan is te vinden in de studie van Wang et al. (2019), gepubliceerd in het 'Journal of Herbal Medicine'. Een goedgekeurde gezondheidsclaim bestaat voor cynarine niet.
De artisjok in de overlevering
In de Europese kruidengeneeskunde behoort de artisjok tot de klassieke bitterdrogen; daarvoor worden de bladeren gebruikt. Overgeleverd is het gebruik bij vet eten en een vol gevoel. In het onderzoek staan vooral gal en vetstofwisseling centraal. Een goedgekeurde gezondheidsclaim is daar tot nu toe niet uit voortgekomen.
Het omzetten van stoffen doet de lever zelf. Daarvoor heeft het orgaan enzymsystemen die afhankelijk van voeding, alcohol en medicijnen harder of zachter werken. Wie de plant in geconcentreerde vorm wil gebruiken, vindt hem onder andere in onze Leberkraft – 30-Dagen-Leverboost.
Hoe je artisjokken in je voeding opneemt
Verse artisjokken worden gestoomd of gekookt. Daarna pluk je de schutbladeren een voor een af en trek je het vruchtvlees eruit met je tanden; de bodem is het lekkerste eraan. Jonge, kleine artisjokken kun je ook rauw en dun geschaafd in een salade eten. Het hoogste gehalte aan bitterstoffen zit in de bladeren van de plant — daarom worden voor extracten die gebruikt en niet de knop.
Wie artisjokken regelmatig op tafel zet, eet er ook nog eens veel vezels bij. Als aanvulling is de plant beschikbaar als extract in capsulevorm. En als je jouw groene spectrum wilt verbreden, is ons Power Foods Trio van spirulina, dulse en gerstegras een mooie optie.
Waarmee de artisjok vaak gecombineerd wordt
In preparaten duikt de artisjok meestal op samen met andere bitter- en kleurplanten. De mariadistel met zijn silymarine hoort daarbij, net als kurkuma. Beide zijn goed onderzocht, voor beide bestaat geen goedgekeurde gezondheidsclaim.
Anders bij vitamines: vitamine C en vitamine B12 dragen bij aan een normale werking van het immuunsysteem — goedgekeurde claims voor precies deze voedingsstoffen. Onze vloeibare vitamine B12 is de variant zonder capsule.
Hoe deze plantaardige stoffen samen werken, is onderwerp van onderzoek zoals de studie van Schulz et al. (2022). Betrouwbare conclusies voor de dagelijkse praktijk zijn daar nog niet uit te trekken.
De artisjok in traditie en onderzoek
Al sinds de oudheid wordt de artisjok in Zuid-Europa geteeld, eerst als groente, later ook als bitterdroge bij spijsverteringsklachten. Het hedendaagse onderzoek pakt veel van deze overgeleverde toepassingen op en toetst ze met moderne methoden.
Naast gal en vetstofwisseling worden ook hart- en vaatparameters en de suikerstofwisseling onderzocht. De resultaten zijn wisselend, de studies meestal klein. Wat overblijft, is een bittere, vezelrijke distel met een vaste plek in de mediterrane keuken.
Bij voedingssupplementen is de biologische beschikbaarheid het doorslaggevende criterium — dat bepaalt hoeveel van een stof het lichaam daadwerkelijk opneemt. Bij mineralen telt daarvoor de chemische verbinding: ons Magnesium Citraat forte zet in op citraat, en magnesium draagt bij aan vermindering van vermoeidheid.
Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen medisch advies.
Gerelateerde lexiconartikelen
Veelgestelde vragen
Welke delen van de artisjok worden gebruikt?
Gegeten wordt de knop met bloembodem en schutbladeren. Voor extracten worden de bladeren gebruikt, omdat daar het bitterstoffengehalte het hoogst is.
Wat onderzoekt de wetenschap aan de artisjok?
Vooral gal, vetstofwisseling en bepaalde bloedwaarden. Een goedgekeurde gezondheidsclaim bestaat voor de artisjok tot nu toe niet.
Hoe vaak kun je artisjokken eten?
Zo vaak als je wilt. Een tot twee porties per week zijn gebruikelijk in de mediterrane keuken.
Waarmee wordt de artisjok traditioneel gecombineerd?
Traditioneel met mariadistel en kurkuma. Dat zijn gegroeid combinaties uit de kruidengeneeskunde, geen goedgekeurde claims.
Zijn er bijwerkingen bij de inname van artisjokextract?
Artisjokken zijn doorgaans goed te verdragen. Bij een allergie voor composieten is voorzichtigheid geboden.
