De term micronutriënt beschrijft de groep voedingsstoffen die het lichaam slechts in milligram- of micragramhoeveelheden opneemt — in tegenstelling tot de macronutriënten eiwit, vet en koolhydraten, die in grammen worden gemeten. Het verschil in behoefte is enorm: een volwassene neemt dagelijks zo’n 50 tot 80 gram eiwit op, maar slechts 60 milligram vitamine C en ongeveer 25 microgram vitamine K. Dat is een factor van ongeveer een miljoen tussen de dagelijkse eiwitbehoefte en de dagelijkse vitamine K-behoefte.
Tot de micronutriënten behoren de 13 klassieke vitaminen (de vetoplosbare A, D, E, K en de wateroplosbare B-vitaminen en vitamine C), mineralen zoals calcium, kalium, magnesium en natrium, en sporenelementen zoals ijzer, zink, jodium, selenium, koper, mangaan en chroom. De grens tussen mineraal en sporenelement ligt bij een lichaamsvoorraad van 50 milligram per kilogram lichaamsgewicht. Een volwassene van 70 kilo draagt dus ongeveer 3,5 gram van een mineraal in het lichaam, maar minder dan 3,5 gram van een sporenelement — selenium komt zelfs voor met slechts zo’n 10 tot 15 milligram in het gehele lichaam.
Wat het onderzoek naar micronutriënten vooral laat zien, is wat er gebeurt als ze ontbreken. Maggini et al. beschrijven in Nutrients 2018 dat vitamine A, C, D, E, B2, B6 en B12 en foliumzuur, ijzer, selenium en zink nodig zijn voor een normale werking van het immuunsysteem, en dat een tekort op oudere leeftijd vaker voorkomt. De overzichtsstudie classificeert micronutriënttekort als een erkend volksgezondheidsprobleem wereldwijd. Gernand et al. beschrijven in 2016 in Nature Reviews Endocrinology de rol van afzonderlijke micronutriënten tijdens de zwangerschap: foliumzuur verlaagt het risico op neurale buisdefecten, jodium voorkomt cretinisme, zink gereduceerd het risico op vroeggeboorte en ijzer het risico op een laag geboortegewicht. Opmerkelijk is de eerlijke balans van de auteurs — bij combinatiepreparaten met veel micronutriënten vielen de verwachte effecten in studies vaak kleiner uit dan gehoopt, of bleven ze volledig uit. Meer is dus niet automatisch beter.
Er zijn situaties waarin de behoefte boven het gebruikelijke niveau stijgt of de opname verstoord is. Weisshof en Chermesh hebben in Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care 2015 samengevat dat patiënten met chronisch inflammatoire darmziekten (de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa) bijzonder vaak een micronutriënttekort ontwikkelen — zowel als gevolg van de ziekte als als oorzaak van verdere klachten. Reytor-González et al. beschrijven in Nutrients 2025 de situatie na bariatrische ingrepen zoals een maagbypass of een biliopancreatische omleiding: de meest voorkomende tekorten betreffen ijzer, vitamine B12, foliumzuur, calcium, vitamine D en de vetoplosbare vitaminen A, E en K. Procedures waarbij een deel van de dunne darm wordt omgeleid, leiden navenant vaker tot dergelijke tekorten.
Belangrijk voor de context: micronutriënten zijn geen plantaardige extracten of secundaire plantaardige stoffen zoals curcumine of resveratrol. Ze zijn essentieel — het lichaam kan ze niet of niet in voldoende mate zelf aanmaken. Daarom bestaan er voor vitaminen en mineralen in de EU ook officieel goedgekeurde gezondheidsclaims. Zo mag voor vitamine C worden vermeld dat het bijdraagt aan een normale werking van het immuunsysteem, en voor calcium dat het bijdraagt aan de normale instandhouding van botten. Deze uitspraken verwijzen altijd naar een normale functie — niet naar de genezing van ziekten.
Wat het onderzoek niet ondersteunt: voor de overgrote meerderheid van combinatiepreparaten met veel micronutriënten bestaat geen solide bewijs dat ze bij goed gevoede, gezonde mensen een extra voordeel bieden. Gernand et al. wijzen daar expliciet op. Het uitgangspunt voor suppletie is altijd een daadwerkelijk bestaand of aannemelijk tekort — onderbouwd door bloedonderzoek, voedingssituatie, levensfase of ziekte. De referentiewaarden waarop voedingswaardentabellen zijn gebaseerd, komen in Duitsland van de DGE; in de EU staan ze als Nutrient Reference Values (NRV) op elke verpakking vermeld. De aanduiding '100% NRV' op een preparaat verwijst altijd naar die referentiewaarde voor een gemiddelde volwassene — niet naar een individuele behoefte.
Micronutriënten komen in verschillende vormen voor. Vitamine D3 (cholecalciferol) is de dierlijke vorm, vitamine D2 (ergocalciferol) de plantaardige; vitamine B12 is verkrijgbaar als methylcobalamine, hydroxocobalamine, adenosylcobalamine of cyanocobalamine. IJzer wordt verkocht als fumaraat, bisglycinaat of sulfaat, waarbij de biologische beschikbaarheid verschilt. Voor de consument betekent dit: niet elke vermelding '500 mg calcium' zegt hetzelfde, omdat het getal kan slaan op het zout of op het zuivere element.
