Paardenbloem groeit overal waar niemand hem wil hebben, en is toch een van de veelzijdigste wildgroenten van Europa. De jonge bladeren gaan in de salade, de geroosterde wortel wordt opgezet als koffievervanger, en van de bloemen kook je siroop. De typische smaak komt van bitterstoffen, met name taraxacine.
In de volksgeneeskunde heeft de plant een lange geschiedenis rond spijsvertering en gal. Dit artikel maakt onderscheid tussen wat overlevering is en wat de wetenschap erover zegt — en laat zien hoe je paardenbloem in de keuken gebruikt zonder dat het te bitter wordt.
Wat er in paardenbloem zit
Paardenbloemblaren leveren vitamine C, kalium en ijzer. Voor deze microvoedingsstoffen bestaan gecontroleerde vermeldingen: vitamine C draagt bij aan een normale werking van het immuunsysteem, ijzer draagt bij aan vermindering van vermoeidheid en moeheid. Daarnaast bevatten ze bitterstoffen en andere plantaardige stoffen, waarvan de wisselwerking met vrije radicalen en onder oxidatieve stress wordt onderzocht.
Over bloedvetten bestaan dierstudies waarin paardenbloemextract het totale cholesterol- en triglyceridengehalte verlaagde. Resultaten uit dieronderzoek zijn niet zonder meer op mensen van toepassing; voor paardenbloem bestaat in de EU geen toegestane gezondheidsclaim.
Traditioneel gebruik van paardenbloem
Het gebruik van paardenbloem heeft een lange traditie. Al in de middeleeuwse kloostergeneeskunde werd hij ingezet rond lever en gal — vanwege zijn bitterstoffen, niet vanwege silymarine, dat in mariadistel zit en niet in paardenbloem. Bitterstoffen wekken in de mond een reflex op die de aanmaak van speeksel, maagsap en gal stimuleert.
Daarnaast werd paardenbloem van oudsher gebruikt als vochtafdrijvend middel; in het Frans heet hij nog altijd pissenlit. Ook dat is overlevering — een toegestane claim in het levensmiddelenrecht volgt daar niet uit.
Modern gebruik: paardenbloem in de voeding
In de keuken zijn de jonge bladeren vóór de bloei het mildst; later worden ze merkbaar bitterder. Als salade vragen ze om een krachtige dressing met olie en een vleugje zoetigheid, dat tempert de bittertoon. De geroosterde wortel levert een donker, moutig drankje dat vroeger als koffievervanger in gebruik was. Pluk altijd uit de buurt van straatrandjes en hondenpaden.
Wie niet zelf wil plukken, vindt plantaardige bereidingen in het schap, zoals onze Leberkraft – 30-daagse leverboost.
Mogelijke bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen
Voor de meeste mensen is paardenbloem probleemloos. Wie allergisch reageert op composieten moet voorzichtig zijn, want paardenbloem behoort tot die familie. Bij nier- of galblaasproblemen en bij regelmatig medicijngebruik bespreek je het eten ervan beter vooraf met je arts. Het melksap uit stengel en wortel laat vlekken achter op de huid en kan gevoelige huid irriteren.
Waarmee paardenbloem wordt gecombineerd
In kruidenmengsels staat paardenbloem vaak naast kurkuma en gember — planten met bitter- en scherpstoffen die in de keuken van oudsher bij vet eten worden geserveerd. Ook chlorella duikt in zulke mengsels op. Voor geen van deze planten bestaat een toegestane gezondheidsclaim.
Anders ligt het bij vitamines: vitamine B12 draagt bij aan vermindering van vermoeidheid en moeheid. Onze vitamine B12 vloeibaar dekt deze voedingsstof af als je plantaardig eet.
Wildkruid versus gekweekte groente: wat het onderzoek laat zien
Paardenbloemblaren gelden als armeluidensalade, en precies dat is een misverstand. Een onderzoek in Archivos Latinoamericanos de Nutrición (1997) analyseerde wildgroeiende bladgroenten uit de Argentijnse Chaco over drie oogstseizoen — waaronder Taraxacum officinale, de gewone paardenbloem.
Gemeten werden eiwit, vet, ruwe vezels, as, suikers, zetmeel en pectine, plus de mineralen calcium, natrium, kalium, magnesium, ijzer en fosfor en verder ascorbinezuur en bètacaroteen. De vergelijking viel duidelijk uit: in de wilde bladeren lagen de macrovoedingsstoffen hoger dan in de commercieel geteelde soorten waarmee werd vergeleken — snijbiet, spinazie en andijvie.
Dat past bij een oude observatie: gekweekte groenten zijn over generaties geselecteerd op opbrengst, mildheid en houdbaarheid, wilde kruiden niet. Wie paardenbloem in het voorjaar oogst, plukt een blad dat nooit op mildheid is geselecteerd — vandaar de krachtige smaak en vandaar de hogere voedingswaarden.
Bronnen
De voedingsvergelijkingen zijn afkomstig uit:
- Rozycki VR, Baigorria CM, Freyre MR, Bernard CM, Zannier MS, Charpentier M: Nutrient content in vegetable species from the Argentine Chaco. Arch Latinoam Nutr 1997;47(3):265–70. PubMed 9673684
Gemeten werd aan planten uit een bepaalde regio en oogstperiode. Standplaats en seizoen beïnvloeden zulke waarden — de orde van grootte is overdraagbaar, het individuele getal niet.
Gerelateerde lexiconartikelen
Veelgestelde vragen
Hoe gebruik ik paardenbloem het best?
Jonge bladeren als salade, de geroosterde wortel als drankje, de bloemen als siroop. Vóór de bloei zijn de bladeren het mildst.
Kan paardenbloem bijwerkingen hebben?
Allergieën zijn mogelijk, vooral bij gevoeligheid voor composieten. Bij nier- of galblaasproblemen raadpleeg je vooraf je arts.
Wat klopt er van het ontgiften met paardenbloem?
De afbraak van stofwisselingsproducten regelen lever en nieren zelf. Paardenbloem werd van oudsher gebruikt als vochtafdrijvend middel; een toegestane gezondheidsclaim bestaat daarvoor niet.
Kan ik paardenbloem combineren met andere kruiden?
Ja. In kruidenmengsels staat hij vaak naast kurkuma en gember.
Welke voedingsstoffen zitten er in paardenbloem?
Vitamine C, kalium en ijzer, plus bitterstoffen zoals taraxacine.
