Quercetin

Rode uien, kappertjes en boerenkool hebben iets gemeen dat je ze niet aan ziet: ze behoren tot de quercetinerijkste voedingsmiddelen die er zijn. Kappertjes voeren de lijst met grote voorsprong aan — in analyses is zo’n 180 milligram quercetine per 100 gram gebruikelijk. Ter vergelijking: een middelgrote appel levert afhankelijk van het ras ongeveer 4 tot 5 milligram. Wie een theelepel kappertjes (zo’n 5 gram) over de salade strooit, neemt daarmee ruwweg evenveel quercetine op als via twee appels.

Quercetine is een flavonol uit de grote groep van polyfenolen. Chemisch gezien heeft het vijf hydroxylgroepen, die verantwoordelijk zijn voor de kleur en de antioxidatieve reacties in het reageerbuis. In de plant beschermt het tegen uv-stress en vreetschade. In het menselijk lichaam wordt het na opname in de dunne darm ingrijpend omgebouwd — geglucuronideerd, gesulfateerd, gemethyleerd. En dat is meteen ook de kern van het probleem: de biologische beschikbaarheid van zuivere quercetine is laag. Alizadeh & Ebrahimzadeh (European Journal of Medicinal Chemistry 2022) beschrijven in hun overzichtsartikel dat de slechte oplosbaarheid een van de hoofdredenen is waarom onderzoekers al jaren werken aan chemisch gemodificeerde quercetinederivaten.

De onderzoeksstand rondom quercetine is breed, maar niet eenduidig. Li et al. (Nutrients 2016) vatten samen dat quercetine in celkweken en diermodellen ontstekingsgerelateerde signaalwegen beïnvloedt en antioxidatieve effecten vertoont. De auteurs benadrukken uitdrukkelijk dat verder onderzoek nodig is om de onderliggende mechanismen bij de mens te verduidelijken. Even voorzichtig formuleren Deepika & Maurya (Molecules 2022) in hun overzicht over leeftijdsgerelateerde aandoeningen: zij beschrijven quercetine als een wijd verbreid polyfenol met antioxidatieve eigenschappen in het laboratorium, zonder daaruit concrete therapieaanbevelingen af te leiden.

Een groter themacomplex is het metabool syndroom. Hosseini et al. (Phytotherapy Research 2021) bekeken voor hun overzicht studies naar bloeddruk, bloedsuiker, bloedvetten en overgewicht. De auteurs beschrijven verschillende mogelijke mechanismen — zoals een beïnvloeding van adiponectine en leptine — maar wijzen erop dat de onderzoeksresultaten heterogeen zijn en veel bevindingen uit dierproeven afkomstig zijn. Georgiou et al. (Molecules 2023) gaan een stap verder en bespreken quercetine als 'polydynamische' werkzame-stofkandidaat, maar benadrukken in dezelfde adem dat de lage biologische beschikbaarheid een kernprobleem blijft voor therapeutisch gebruik. Daarom wordt in studies steeds vaker gewerkt met ingekapselde vormen.

Wat betekent dit in de praktijk? Een blik op de voeding: de gemiddelde quercetine-inname via voeding ligt in westerse landen naar schatting tussen 5 en 40 milligram per dag. In studies worden daarentegen vaak 500 tot 1000 milligram ingezet — ruwweg twintig tot tweehonderd keer zoveel als de dagelijkse voeding levert. Om via appels alleen al op 500 milligram te komen, zou je ongeveer 100 tot 125 appels moeten eten. Via rode uien — afhankelijk van de analyse zo’n 20 milligram per 100 gram — zou dat neer komen op zo’n 2,5 kilogram. Deze rekensom laat zien waarom suppletie überhaupt ter sprake komt, en tegelijk waarom het vertalen van studieresultaten naar normale eetgewoonten zo lastig is.

Vooral in oudere publicaties wordt quercetine graag gecombineerd met bromelaïne of vitamine C. Dat heeft minder te maken met aangetoonde synergieën in het menselijk lichaam dan met historische aanbevelingen uit de orthomoleculaire hoek. De wetenschappelijke onderbouwing daarvoor is dun. Eerlijk gezegd: wat quercetine concreet doet bij een gezond persoon die het dagelijks extra inneemt, is nog niet definitief vastgesteld. De beschikbare overzichtsartikelen spreken van 'goede perspectieven' (Li et al.) en van 'behoefte aan verder onderzoek' — niet van bewezen effecten.

Een woord over de herkomst in preparaten: het grootste deel van de quercetine die als voedingssupplement wordt verkocht, wordt gewonnen uit de Japanse pagodeboom (Sophora japonica). Vandaar ook het synoniem 'sophoretin'. Andere bronnen zijn eucalyptusbladeren of extracten uit uienschillen. De zuiverheid van gangbare extracten ligt doorgaans tussen 95 en 98 procent quercetinedihydraat.

Wie de voedingsroute wil nemen, vindt de hoogste concentraties in kappertjes, lavas, rode uien (vooral in de buitenste lagen), boerenkool, rode bosbessen en appels — bij appels zit het grootste deel in de schil. Koken verlaagt het gehalte; stomen is schonender dan bakken. Vette begeleiding lijkt de opname matig te verbeteren, wat plausibel is vanuit de algemene scheikunde van vetoplosbare begeleidende verbindingen.