Een blik op de badkamerplank of in de keukenlades vertelt vaak genoeg: vitamine D in de winter, magnesium na het sporten, misschien een omega-3-olie of een multivitamine. Voedingssupplementen, kortweg NEM, zijn in veel huishoudens allang een vanzelfsprekendheid geworden. Juridisch gezien zijn het levensmiddelen, geen geneesmiddelen — en precies die indeling bepaalt alles wat je erover moet weten.
De definitie staat in EU-richtlijn 2002/46/EG en in de Duitse Nahrungsergänzungsmittelverordnung (NemV) uit 2004. Daarin worden NEM omschreven als levensmiddelen die de normale voeding moeten aanvullen en die bestaan uit enkelvoudige of meervoudige concentraten van voedingsstoffen of andere stoffen met een voedingsspecifieke of fysiologische werking. Ze worden aangeboden in gedoseerde vorm: capsules, tabletten, pastilles, sachets poeder, ampullen, druppelflesjes. Een appel is geen voedingssupplement, een appelextract in een capsule wel.
Het verschil met een geneesmiddel is juridisch scherp afgebakend, maar in de praktijk vaak vaag. Een geneesmiddel mag een werkingsclaim voeren, maar moet daarvoor een toelatingsprocedure doorlopen en een farmacologische werking aantonen. Een voedingssupplement mag dat niet — geen van beide. Het mag voeden en aanvullen, maar mag geen ziekten behandelen, verlichten of voorkomen. Zodra een product een geneeskundige claim draagt, wordt het automatisch een (niet-toegelaten) geneesmiddel en is daarmee illegaal. Daarom lees je op verpakkingen zo vaak formuleringen als “draagt bij aan een normale functie van …” — dat zijn zogenoemde health claims, die stuk voor stuk door de EFSA zijn beoordeeld en zijn opgenomen in EU-verordening 1924/2006 en de Health Claims Verordening 432/2012.
Toegekende health claims bestaan vrijwel uitsluitend voor vitaminen en mineralen. Voor de 13 vitaminen en circa 15 mineralen zijn er soms meerdere claims per voedingsstof; in totaal telt de EU-lijst zo’n 260 toegelaten vermeldingen. Voor plantaardige stoffen — kurkuma, ashwagandha, rode klaver, gember en vele anderen — ligt de beoordeling al meer dan tien jaar “on hold”. Tot op heden is er geen enkele botanische claim formeel toegelaten. Dat betekent niet dat plantaardige stoffen zonder werking zijn, maar wel dat hun wetenschappelijke status naar EU-maatstaven formeel onduidelijk is. Als consument mag je daaruit afleiden: reclameclaims over plantaardige supplementen zijn juridisch strenger gereguleerd dan je misschien denkt.
De tweede grote regel betreft de maximale hoeveelheden. Voor veel vitaminen en mineralen heeft het Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) aanbevelingen voor maximumhoeveelheden gepubliceerd, voor het laatst bijgewerkt in 2021. Die moeten voorkomen dat door supplementen in combinatie met de normale voeding de aanvaardbare totale inname (Upper Level, UL) wordt overschreden. Voorbeelden: vitamine D 20 µg per dagdosering, magnesium 250 mg, zink 6,5 mg, selenium 45 µg. Wie drie verschillende preparaten tegelijk neemt, overschrijdt die waarden al snel — tel de etiketten eens bij elkaar op, dat loont.
Wie voedingssupplementen in Duitsland verkoopt, moet die aanmelden bij het Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit (BVL), niet laten toelaten. Dat is een belangrijk verschil. Aangemeld betekent: de fabrikant dient de samenstelling en etikettering in, maar het BVL toetst de veiligheid niet vooraf. De verantwoordelijkheid voor de verkoopbaarheid ligt bij de inbrenger op de markt. Controle vindt steekproefsgewijs plaats via de voedselkeuringsdiensten van de afzonderlijke deelstaten.
Wat onderzoek niet aantoont: voedingssupplementen vervangen geen gevarieerde voeding. De Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE) benadrukt in haar standpunt dat aanvullende inname via preparaten voor de algemene bevolking alleen in een beperkt aantal omschreven situaties wordt aanbevolen — foliumzuur tijdens de zwangerschapsvoorbereiding, vitamine D bij onvoldoende blootstelling aan zonlicht, jodium via gejodeerd zout, vitamine B12 bij een veganistisch dieet. Al het overige is een individuele keuze, bij voorkeur gebaseerd op een bloedwaarde en niet op een onderbuikgevoel.
Een praktische tip bij het lezen van etiketten: het percentage op de achterkant (“% RI”) verwijst naar de Referentie-inname, een Europees gestandaardiseerde referentiewaarde voor etikettering. 100% RI betekent niet “optimaal”, maar “dekt de referentiewaarde van een gemiddelde volwassene”. De werkelijke behoefte kan bij sporters, zwangere vrouwen, ouderen of mensen met een chronische aandoening aanzienlijk afwijken.
Samenvattend: voedingssupplementen zijn levensmiddelen in gedoseerde vorm, streng gereguleerd wat betreft claims, losjes gereguleerd wat betreft markttoegang, en zinvol vooral waar sprake is van een reëel tekort of een verhoogde behoefte.
