Een glas rode wijn bevat afhankelijk van het druivenras, de herkomst en de vinificatie ruwweg 0,2 tot 2 milligram resveratrol. Om de hoeveelheden te bereiken die in klinische studies zijn onderzocht, zou je liters moeten drinken — wat het doel uiteraard volledig ondergraaft. Precies op dit misverhouding richt zich het onderzoek dat zich al zo'n twee decennia met dit polyfenol bezighoudt.
Resveratrol (chemisch: 3,4',5-trihydroxy-trans-stilbeen) is een zogenoemd fytoalexine. De plant maakt het als reactie op stress, zoals schimmelinfecties of uv-straling. Bijzonder veel zit er in de schil van rode druiven, maar ook in pinda's, bessen en in de wortelstok van de Japanse duizendknoop (Polygonum cuspidatum), waaruit de meeste voedingssupplementen hun extract winnen. In bessen zoals frambozen en moerbeien komen kleinere hoeveelheden voor.
De stand van het onderzoek is omvangrijk, maar niet eenduidig. Meng et al. beschreven in Molecules 2021 (10.3390/molecules26010229) de immunomodulerende effecten van resveratrol in celkweekmodellen en dierproeven en brachten de onderliggende signaalpaden in kaart. Zhou et al. vatten in Oxidative Medicine and Cellular Longevity 2021 (10.1155/2021/9932218) samen welke mechanismen in verband met verouderingsprocessen zijn onderzocht — waaronder invloeden op oxidatieve stress, mitochondriale functie en apoptose. Galiniak et al. gaven in Acta Biochimica Polonica 2019 (10.18388/abp.2018_2749) een breed overzicht van in-vitro- en in-vivo-onderzoeken. Meng et al. beschreven daarnaast antioxidatieve en anticarcinogene eigenschappen op moleculair niveau.
Zo ver de ene kant. De andere kant heet biologische beschikbaarheid — en daar wordt het ontnuchterend. Walle beschreef in Annals of the New York Academy of Sciences 2011 (10.1111/j.1749-6632.2010.05842.x) de orale opname bij mensen: ongeveer 75 procent van het resveratrol wordt weliswaar door de darmwand opgenomen, maar de daaropvolgende omzetting in darm en lever is zo uitgebreid dat de werkelijke orale biologische beschikbaarheid ruim onder de 1 procent ligt. Hogere doses of herhaalde inname veranderden daar volgens Walle weinig aan. De belangrijkste metabolieten in bloed en urine zijn glucuroniden en sulfaten; een deel wordt door darmbacteriën verder omgebouwd tot dihydroresveratrol. Kort gezegd: wat je inslikt, bereikt slechts als een fractie in onveranderde vorm de plek waar het meetbaar zou zijn.
Dat verklaart waarom Ren et al. in Cancer Letters 2021 (10.1016/j.canlet.2021.05.001), ondanks duizenden preklinische studies naar resveratrol en kanker, een ontnuchterende tussenbalans opmaakten: de vertaling naar de klinische praktijk heeft tot nu toe weinig opgeleverd. Als voornaamste belemmeringen noemen de auteurs de slechte farmacokinetiek en de geringe werkzaamheid. Bovendien werd bij patiënten met multipel myeloom niertoxiciteit vastgesteld, wat de verdere ontwikkeling als kankermedicijn bemoeilijkt. Dat is een belangrijke, vaak over het hoofd geziene bevinding: meer is niet automatisch beter.
Een kleine berekening ter illustratie: in veel onderzoeken worden dagelijkse hoeveelheden van 100 tot 500 milligram resveratrol per persoon gebruikt, soms nog meer. Als je uitgaat van een gemiddeld gehalte van ongeveer 1 milligram per glas rode wijn (150 ml), dan komt 100 milligram overeen met zo'n 100 glazen — oftewel circa 15 liter wijn. Met rode druiven met schil, die ongeveer 0,5 tot 1,5 milligram resveratrol per 100 gram bevatten, kom je op 7 tot 20 kilogram druiven. Via de gewone voeding zijn de in studies onderzochte doses praktisch niet te bereiken.
Wat het onderzoek uitdrukkelijk níét laat zien: er is geen betrouwbaar klinisch bewijs dat resveratrol bij mensen het leven verlengt, ziekten geneest of veroudering tegenhoudt. De overzichtsartikelen van Zhou et al. en Galiniak et al. spreken van een 'promising compound' en beschrijven mechanismen — geen bewezen therapeutische effecten. De EU-autoriteiten hebben voor resveratrol geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Wie rode wijn als gezondheidsdrankje wil verkopen, argumenteert niet met studies, maar tégen ze.
Interessant blijft de stof desondanks. Niet als wondermiddel, maar als onderzoeksobject met duidelijke beperkingen — slechte biologische beschikbaarheid, uitgebreid first-pass-metabolisme, dosisafhankelijke bijwerkingen. Nieuwere benaderingen proberen volgens Ren et al. 2021 met verbeterde formuleringen en combinaties de kinetiek te verbeteren. Of dat de stap naar klinische toepassing mogelijk maakt, is nog onzeker.
Werking
In-vitro- en dierstudies beschrijven antioxidatieve en ontstekingsmodulerende effecten (Meng et al., Molecules 2021). Overzichtsartikelen zoals Zhou et al. (Oxidative Medicine and Cellular Longevity 2021) en Galiniak et al. (Acta Biochimica Polonica 2019) vatten mechanismen samen met betrekking tot celstress, mitochondriën en ontstekingsreacties. Betrouwbaar klinisch bewijs van werkzaamheid bij mensen ontbreekt vooralsnog, onder meer vanwege de lage biologische beschikbaarheid (Walle, Ann NY Acad Sci 2011).
Dosering
In klinische en preklinische onderzoeken werden orale doses van ongeveer 100 tot 500 milligram dagelijks gebruikt, soms ook hoger. Volgens Walle (2011) ligt de orale biologische beschikbaarheid ondanks een opname van ongeveer 75 procent onder de 1 procent, omdat darm en lever de stof snel omzetten. Ren et al. (2021) rapporteerden bij zeer hoge doses niertoxiciteit bij patiënten met multipel myeloom — meer is dus niet automatisch beter.
Natuurlijke bronnen
Rode druiven (met name de schil), rode wijn, frambozen, moerbeien, Japanse duizendknoop
Veelgestelde vragen
Waar komt resveratrol van nature voor?
Vooral in de schil van rode druiven en daarmee in rode wijn, maar ook in frambozen, moerbeien, pinda's en in de wortelstok van de Japanse duizendknoop (Polygonum cuspidatum). Uit dit laatste wordt het extract gewonnen voor de meeste voedingssupplementen.
Kan ik voldoende resveratrol binnenkrijgen via rode wijn?
Praktisch gezien niet. Een glas rode wijn bevat ruwweg 0,2 tot 2 milligram. Om de hoeveelheden te bereiken die in studies worden onderzocht (100 tot 500 milligram), zou je meerdere liters moeten drinken. Die berekening gaat vanwege het alcoholgebruik sowieso niet op.
Waarom is de biologische beschikbaarheid zo slecht?
Walle beschreef in 2011 in de Annals of the New York Academy of Sciences dat weliswaar circa 75 procent oraal wordt opgenomen, maar dat de stof in darm en lever onmiddellijk wordt omgebouwd tot glucuroniden en sulfaten. Onveranderd resveratrol in het bloed bedraagt minder dan 1 procent van de ingenomen hoeveelheid.
Wat is trans-resveratrol?
Dat is de biologisch actieve ruimtelijke vorm van het molecuul. In planten en de meeste extracten komt resveratrol overwegend voor als trans-vorm. Cis-resveratrol ontstaat onder meer door uv-licht en is onderwerp van aanzienlijk minder onderzoek.
Zijn er bijwerkingen?
Ren et al. rapporteerden in 2021 in Cancer Letters niertoxiciteit bij zeer hoge doses bij patiënten met multipel myeloom. Bij gematigde hoeveelheden wordt resveratrol volgens Galiniak et al. (2019) over het algemeen goed verdragen, maar langetermijngegevens bij hoge doorlopende doses zijn beperkt.
Is resveratrol een anti-verouderingsmiddel?
Zhou et al. (2021) beschreven mechanismen die worden onderzocht in verband met verouderingsprocessen — oxidatieve stress, mitochondriën, apoptose. Klinisch bewijs dat resveratrol bij mensen het verouderen vertraagt of het leven verlengt, bestaat niet. De EU heeft geen gezondheidsclaim goedgekeurd.
Waarom wordt Polygonum cuspidatum vaak als bron genoemd?
De Japanse duizendknoop bevat aanzienlijk hogere concentraties dan druiven en is daardoor de economisch meest zinvolle grondstofbron voor gestandaardiseerde extracten.
