Maca

Op 3500 tot 5000 meter hoogte, in een gebied waar nauwelijks een andere cultuurplant overleeft, wordt Maca al minimaal 2000 jaar geteeld. De knol behoort tot de kruisbloemenfamilie en is daarmee botanisch dichter verwant aan kool en waterkers dan aan de vaak genoemde ginseng. De bijnaam “Peruaanse ginseng” verwijst naar de gebruiksgeschiedenis, niet naar botanische verwantschap.

Het teeltgebied is smal: de hoge Andes van Peru en Bolivia. Minich et al. beschrijven in Nutrients 2024 tot wel zeventien verschillende kleurvarianten (fenotypen) van de wortel, van crèmegeel via rood tot zwart. Kleur, grootte van de hypocotyl, teelthoogte en nabehandeling na de oogst beïnvloeden het voedings- en fytochemisch profiel aanzienlijk. Wie “Maca” koopt, koopt dus niet altijd hetzelfde.

Over de samenstelling: de wortel bevat vezels, essentiële aminozuren, vetzuren en vitamine C, koper, ijzer en calcium (da Silva Leitão Peres et al., Food & Function 2020). Als kenmerkende secundaire plantaardige stoffen gelden macamiden, macaënen en glucosinolaten — de laatste zijn typisch voor de hele kruisbloemenfamilie (Ulloa Del Carpio et al., Frontiers in Pharmacology 2024).

Het meest geciteerde klinische onderzoek is van Gonzales et al. (Andrologia 2002). In een dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek van twaalf weken kregen mannen van 21 tot 56 jaar dagelijks 1500 mg of 3000 mg Maca Gelatinizada, of een placebo. Na acht weken rapporteerden de Maca-groepen een verandering in het zelfbeoordeelde seksuele verlangen. Opvallend aan dit onderzoek: de testosteron- en oestradiolwaarden in het serum verschilden niet tussen de verum- en placebogroep (P: NS). Het waargenomen effect was dus niet te verklaren via een hormonale verschuiving. Voor de discussie rond Maca is dat cruciaal: de veelgehoorde bewering dat Maca een “hormoonboost” geeft, wordt door de beschikbare studies niet onderbouwd. Gonzales spreekt van een zelfstandig effect, onafhankelijk van de testosteronspiegel.

Tafuri et al. (Natural Product Research 2021) vat onderzoek uit de jaren 2000 tot 2019 samen over de mannelijke voortplanting. Onderzocht werden zaadkwaliteit en -hoeveelheid en seksueel gedrag. De auteurs benadrukken dat een groot deel van de betrouwbare mechanistische gegevens uit dierproeven stamt en dat verder humanonderzoek nodig is. Ook de overzichtstudie van Ulloa Del Carpio et al. (Frontiers in Pharmacology 2024) plaatst de stand van zaken in dat perspectief: in preklinische modellen werden neuroprotectieve, antioxidatieve, immunoregulerende en ontstekingsremmende effecten waargenomen. De stap van het petri-schaal of het knaagdiermodel naar het dagelijks leven van mensen is daarmee niet bewezen.

Een kleine berekening om de studiedoses in perspectief te plaatsen: Gonzales gebruikte 1,5 of 3 gram Maca-poeder per dag gedurende twaalf weken. Wie de lagere dosis neemt, komt in die periode op 126 gram — ruwweg de inhoud van een klein voorraadpotje. Bij 3 gram per dag zijn dat 252 gram over drie maanden. Ter vergelijking: een afgestreken theelepel Maca-poeder weegt ongeveer 5 gram, dus meer dan de lagere studiehoeveelheid. De in het onderzoek gebruikte hoeveelheid ligt daarmee duidelijk lager dan wat een theelepel bij het ontbijt suggereert.

Over veiligheid: Ulloa Del Carpio et al. verwijzen naar preklinische gegevens met lage toxiciteit en goede verdraagbaarheid bij mensen. Bijwerkingen werden zelden gemeld. Omdat Maca een kruisbloemer is, bevat het glucosinolaten — dezelfde stofgroep die ook in rauwe kool of radijs voorkomt. Traditioneel wordt Maca in Peru niet rauw gegeten, maar gekookt of als zogenaamd “gelatinizado” (drukverwarmd) poeder. Deze bewerking vermindert glucosinolaten en maakt het zetmeel beter verteerbaar.

Wat het onderzoek niet aantoont: er is geen betrouwbaar bewijs dat Maca de testosteronspiegel verhoogt, de overgang “reguleert” of onvruchtbaarheid behandelt. De beschikbare humanstudies zijn klein, vaak uitgevoerd bij specifieke groepen en bestrijken lange innameperiodes nauwelijks. In de EU zijn voor Maca geen goedgekeurde gezondheidsclaims. Wie Maca uitprobeert, doet dat het beste met nieuwsgierigheid — en zonder de verwachting van een farmacologisch effect.