5-HTP staat voor 5-hydroxytryptofaan en is een tussenstap in de stofwisseling van het aminozuur tryptofaan. Het lichaam zet tryptofaan via het enzym tryptofaan-hydroxylase (TPH1 en TPH2) om in 5-HTP; een volgende stap — de decarboxylering — leidt dan naar de neurotransmitter serotonine (5-hydroxytryptamine). Uit serotonine ontstaat vervolgens in een laatste stap melatonine, ofwel N-acetyl-5-methoxytryptamine. De omzetting van tryptofaan naar 5-HTP geldt in deze stofwisseling als de snelheidsbeperkende stap; alles daarna verloopt sneller. Maffei beschrijft dit uitvoerig in een overzichtsartikel in het International Journal of Molecular Sciences 2020.
Een opvallend kenmerk: 5-HTP komt nauwelijks voor in gewone voedingsmiddelen. Bananen bevatten sporen; noemenswaardige hoeveelheden zijn vrijwel uitsluitend te vinden in de zaden van een West-Afrikaanse klimplant, Griffonia simplicifolia. Deze plant groeit in de kustgebieden van Ghana, Ivoorkust en Togo. De zwarte, bonevormige zaden kunnen afhankelijk van herkomst en rijpheidsgraad een aanzienlijk deel van hun drooggewicht als 5-HTP opslaan — de exacte waarden variëren sterk per oogst. Juist daarom is Griffonia tot op heden wereldwijd de praktisch enige natuurlijke grondstofbron voor 5-HTP. Maffei (2020) beschrijft daarnaast ook biotechnologische benaderingen waarbij 5-HTP via genetisch gemodificeerde micro-organismen wordt geproduceerd — commercieel is echter vooralsnog het plantenextract veruit het meest relevant.
De winning is mechanisch en chemisch bewerkelijk. De zaden worden gedroogd, gemalen en het 5-HTP-gehalte wordt via water- of alcoholextractie vrijgemaakt. Daarna volgen meerdere reinigingsstappen, omdat het eindproduct zo vrij mogelijk van bijstoffen moet zijn. Gangbare extracten op de Europese markt zijn gestandaardiseerd op 98 procent 5-HTP. Als een voedingssupplement dus 100 mg 5-HTP per capsule bevat, zit daarin rekenkundig zo’n 102 mg Griffonia-extract — niet 100 mg zaadpoeder. Het verschil tussen een hooggeconcentreerd extract en ruw zaadmeel is aanzienlijk: om via ruw zaadmeel aan 100 mg 5-HTP te komen, heb je afhankelijk van de batchkwaliteit een veelvoud aan plantaardig materiaal nodig.
Over het onderzoek: Maffei vat in het overzichtsartikel van 2020 samen dat 5-HTP zowel als geneesmiddel als als bestanddeel van voedingssupplementen is onderzocht, en bespreekt studies naar onder meer depressie, angst en andere gebieden. Ouder is een Japanse studie van Sano in Folia Psychiatrica et Neurologica Japonica 1972, die zich bezighield met therapeutische toepassingen van L-5-HTP — ze laat vooral zien hoe lang de stof al onderwerp is van wetenschappelijk onderzoek. Wat deze publicaties niet bieden: een eenduidige, algemeen geldige doseringaanbeveling voor gezonde volwassenen, en geen bewijs dat suppletie met 5-HTP bij gezonde mensen een omschreven voordeel oplevert. De EU heeft voor 5-HTP geen goedgekeurde gezondheidsclaims uitgesproken.
Een paar feiten die in de discussie over 5-HTP vaak onderbelicht blijven: de stof wordt na orale inname in de dunne darm geabsorbeerd, kan — anders dan serotonine — de bloed-hersenbarrière passeren en wordt vervolgens verder omgezet. Een deel van de omzetting vindt echter al in de periferie plaats, dus buiten de hersenen. Daarom bestaan er combinatiepreparaten waarin 5-HTP samen met vitamine B6 (pyridoxine) wordt aangeboden — B6 is cofactor van het decarboxylase-enzym dat 5-HTP omzet in serotonine. De enkelvoudige doses die in studies en preparaten gebruikelijk zijn, liggen doorgaans tussen 50 en 300 mg; volgens Maffei (2020) zijn in klinische toepassingen ook aanzienlijk hogere doses onderzocht.
Wie met 5-HTP-houdende producten in aanraking komt, moet weten: omdat het om een voorloper van een neurotransmitter gaat, is combinatie met geneesmiddelen die ingrijpen in de serotoninehuishouding — zoals bepaalde antidepressiva van het SSRI- of MAO-remmertype — medisch heikel. Zulke vragen horen thuis bij een arts, niet op een productpagina. Voor de indeling als levensmiddelenbestanddeel of voedingssupplement gelden de gebruikelijke regels; concrete maximumhoeveelheden zijn op EU-niveau niet definitief vastgesteld.
Werking
Maffei beschrijft in een overzichtsartikel in het International Journal of Molecular Sciences 2020 de fysiologische rol van 5-HTP in de serotonine- en melatoninestofwisseling en bespreekt beschikbare studies over onder meer depressie en angst. Een oudere studie van Sano in Folia Psychiatrica et Neurologica Japonica 1972 hield zich bezig met therapeutische toepassingen van L-5-HTP. Een EU-breed goedgekeurde gezondheidsclaim voor 5-HTP bestaat niet.
Dosering
In studies en preparaten werden meestal enkelvoudige doses tussen 50 en 300 mg 5-HTP gebruikt, soms hoger (Maffei, 2020). Gangbare extracten uit Griffonia simplicifolia zijn doorgaans gestandaardiseerd op 98 procent 5-HTP — 100 mg zuiver 5-HTP komt dus overeen met zo’n 102 mg extract. Een algemeen geldende aanbeveling voor gezonde volwassenen bestaat niet; wie geneesmiddelen gebruikt die de serotoninehuishouding beïnvloeden, mag 5-HTP niet zonder medisch overleg innemen.
Natuurlijke bronnen
5-HTP komt voor in de zaden van de Afrikaanse zwarte boon (Griffonia simplicifolia) en in kleine hoeveelheden in bananen.
Veelgestelde vragen
Wat is 5-HTP precies?
5-HTP is een tussenstap in de stofwisseling: het lichaam zet het aminozuur tryptofaan eerst om in 5-HTP, waaruit vervolgens serotonine ontstaat en daarna melatonine. De stap van tryptofaan naar 5-HTP is daarbij de snelheidsbeperkende (Maffei, 2020).
Waar komt het 5-HTP in voedingssupplementen vandaan?
Vrijwel altijd uit de zaden van de West-Afrikaanse klimplant Griffonia simplicifolia. Deze groeit in Ghana, Togo en Ivoorkust en is momenteel de enige praktisch relevante natuurlijke bron. Daarnaast bestaan er biotechnologische processen met micro-organismen, die op de markt echter een kleinere rol spelen.
Kan ik 5-HTP via voeding binnenkrijgen?
Praktisch gezien niet. Bananen bevatten sporen, maar in gangbare voedingsmiddelen komt 5-HTP niet in noemenswaardige hoeveelheden voor. Wie relevante hoeveelheden wil, is aangewezen op Griffonia-extracten.
Waarom wordt aan veel preparaten vitamine B6 toegevoegd?
Vitamine B6 (pyridoxine) is cofactor van het enzym dat 5-HTP omzet in serotonine. Daarom wordt B6 in combinatieproducten vaak meegenomen.
Wat betekent 'gestandaardiseerd op 98 procent'?
Het gezuiverde Griffonia-extract bestaat voor 98 procent uit 5-HTP. 100 mg zuiver 5-HTP komt dus overeen met ongeveer 102 mg extract — niet 100 mg zaadpoeder. Het verschil tussen extract en ruw poeder is bij het gehalte aan werkzame stof aanzienlijk.
Bestaan er goedgekeurde health claims voor 5-HTP?
Nee. Voor 5-HTP bestaat geen in de EU goedgekeurde gezondheidsclaim. Uitspraken als 'helpt bij het inslapen' of 'verbetert de stemming' zijn juridisch niet gedekt.
Is combinatie met antidepressiva veilig?
Nee, dat is medisch heikel. 5-HTP grijpt in op de serotoninehuishouding en wisselwerkingen met SSRI's of MAO-remmers zijn mogelijk. Zulke vragen horen thuis bij een arts.
