Vitamine K2

Een klein stukje natto, het Japanse gerecht van gefermenteerde sojabonen, bevat een van de hoogste natuurlijke concentraties vitamine K2 die er bestaan. Wie in Midden-Europa woont en geen natto of rijpe harde kaas regelmatig eet, neemt via de voeding doorgaans weinig van deze stof op. Vitamine K1 uit groene bladgroenten is daarentegen wijdverspreid — de twee vormen verschillen echter in opname, verblijftijd in het lichaam en wat ze in de weefsels doen.

Vitamine K2, scheikundig menachinon, is een vetoplosbare verbinding. Ze wordt in gefermenteerde voedingsmiddelen door bacteriën gevormd — natto, harde kaas, kwark — en komt in kleinere hoeveelheden voor in eidooier en lever. Een overzichtsartikel van Zhang et al. in Foods 2024 verdeelt vitamine K in de plantaardige vorm K1 (fylloquinon) uit bladgroenten en algen, en de menachinonen K2 uit gefermenteerde en dierlijke bronnen. Beide vormen dekken hetzelfde biochemische basismechanisme: ze zijn cofactor voor de zogeheten gamma-carboxylering. Zonder deze stap blijven bepaalde eiwitten in het lichaam onaf.

Zeven van die eiwitten zijn betrokken bij de bloedstolling. Mladenka et al. beschrijven in Nutrition Reviews 2022 dat vitamine K daarnaast nodig is voor de rijping van elf tot twaalf andere eiwitten, die met name de kalkafzetting in bindweefsel sturen — dus de inbouw van calcium, fysiologisch gewenst in de botten, ongewenst in de slagaders. Precies daaruit volgt het wetenschappelijke interesse: kan een betere K2-voorziening bijdragen aan het sturen van calcium naar de plek waar het thuishoort?

Een eerlijk antwoord staat in diezelfde samenvatting: Mladenka et al. schrijven dat de huidige stand van kennis geen definitieve conclusie toelaat. Vitamine K is geen enkelvoudige stof, maar een verzamelnaam voor meerdere natuurlijke vormen met verschillende kinetiek. Dat verklaart waarom studies over hetzelfde onderwerp vaak uiteenlopende resultaten geven.

Bij het thema botten is dat goed zichtbaar. Capozzi et al. vatten in Maturitas 2020 samen dat K2 betrokken is bij het botmetabolisme en dat er aanwijzingen zijn voor een verbetering van de botkwaliteit — maar de auteurs bevelen calciumsupplementen uitdrukkelijk niet aan als algemene maatregel tegen botbreuken bij de bevolking na de menopauze. Een meta-analyse van Kuang et al. in Food & Function 2020 probeerde uit gerandomiseerde gecontroleerde studies een helder beeld te destilleren van het gecombineerde effect van vitamine K en vitamine D op de botkwaliteit. De auteurs stellen vast dat eerdere afzonderlijke studies tot tegenstrijdige uitkomsten hadden geleid — de behoefte aan verder onderzoek is een uitgesproken onderdeel van hun werk.

Een nieuwer, heel ander toepassingsgebied trok in 2024 de aandacht: Tan et al. onderzochten in JAMA Internal Medicine vitamine K2 bij nachtelijke kuitkrampen — een klacht waarvoor er volgens de auteurs tot nu toe geen bewezen veilige en werkzame behandeling bestaat. De studie was een gerandomiseerde klinische trial. Interessant is hier minder één enkel resultaat dan het feit dat K2 inmiddels ook buiten het klassieke onderzoek naar botten en bloedvaten wordt bestudeerd.

Wat eten voor hoeveel K2? Hoeveelheid en biologische beschikbaarheid lopen sterk uiteen tussen de voedingsbronnen. Natto is een uitgesproken K2-bron, terwijl harde kaas en kwark beduidend minder bevatten. Eidooier en lever leveren kleinere hoeveelheden. Wie geen natto lust — voor de meeste mensen hier het geval — dekt K2 realistisch gezien via gefermenteerde zuivelproducten of aanvulling.

Voor de dosering kiezen veel preparaten voor de menachinon-vorm MK-7, omdat die volgens Zhang et al. 2024 langer in het bloed aanwezig blijft dan kortketenige vormen. Concrete dosisaanbevelingen uit de geciteerde studies zijn echter niet eensluidend. De Europese referentie-inname voor vitamine K als geheel bedraagt 75 microgram per dag — zij omvat K1 en K2 samen en is geen specifieke K2-aanbeveling.

Belangrijk voor iedereen die zich in K2 verdiept: er bestaat een relevante wisselwerking met bloedverdunners van het cumarinetype, zoals warfarine of fenprocoumon. Deze medicijnen werken doordat ze de vitamine-K-kringloop blokkeren. Extra vitamine K — in welke vorm dan ook — kan de werking van het medicijn verstoren. Wie dergelijke bloedverdunners gebruikt, moet K2-supplementen altijd in overleg met de behandelend arts nemen. Mladenka et al. gaan in 2022 uitvoerig op dit aspect in.

Samenvattend: K2 is biochemisch duidelijk gedefinieerd, zijn rol als cofactor bij bloedstolling en calciuminbouw in botten staat vast. Het verdere nut van suppletie voor botten, bloedvaten of andere gebieden wordt onderzocht — betrouwbare, eensluidende conclusies ontbreken vooralsnog.