De gewone teunisbloem (Oenothera biennis) valt vooral ’s avonds op: haar gele bloemen openen zich pas bij het invallen van de schemering. Oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika, groeit de plant tegenwoordig op spoordijken, braakliggende terreinen en droge, zonnige bodems tot ver in Midden-Europa. Voor de oliewinning zijn echter niet de bloemen interessant, maar de kleine zaadjes van deze tweejarige plant.
De koudgeperste olie uit deze zaden heeft een bijzondere samenstelling. Naast het gangbare linolzuur bevat ze gamma-linoleenzuur (GLA), een omega-6-vetzuur dat in gewone spijsoliën nauwelijks voorkomt. Het GLA-gehalte in teunisbloemolie bedraagt doorgaans zo’n 8 tot 10 procent — in een eetlepel olie (ongeveer 13 gram) is dat ruwweg één gram GLA. Ter vergelijking: zonnebloem- of olijfolie bevat vrijwel geen meetbaar GLA. Wie een capsule van 500 milligram teunisbloemolie slikt, neemt dus ongeveer 40 tot 50 milligram GLA in. Om op één gram GLA te komen, zijn dat zo’n 20 capsules — een rekensommetje dat begrijpelijk maakt waarom studies meestal werken met dagdoses van twee tot zes gram olie.
De teunisbloem is een van de beter onderzochte planten uit de Onagraceae-familie. Fecker et al. beschreven in 2020 in Biomolecules de fytochemische vingerafdruk van een hydroalcoholisch extract en identificeerden onder andere galluszuur, koffeezuur, epicatechine, coumaarzuur, ferulazuur, rutine en rozemarijnzuur. Het totale fenolgehalte bedroeg volgens de studie ongeveer 631 microgram galluszuurequivalent per milliliter extract. Deze polyfenolen bevinden zich vooral in bladeren en kruid — in de geperste zaadolie zijn ze in veel kleinere hoeveelheden aanwezig.
Een blik op recenter laboratoriumonderzoek: Ceccacci et al. rapporteerden in 2022 in het International Journal of Molecular Sciences over een hydrofiel extract uit teunisbloem-celculturen en het effect ervan op verouderde menselijke huidfibroblasten. In de proteomische analyse vertoonden de behandelde cellen veranderde niveaus van bepaalde mitoseproteïnen. Liu et al. isoleerden in 2022 in Molecules vijf nieuwe triterpenoïden uit Oenothera biennis en testten ze op longepitheelcellen; meerdere verbindingen toonden in vitro EC50-waarden tussen 4,7 en 9,9 micromol. Belangrijk voor de duiding: beide studies zijn celkweekstudies, geen onderzoeken bij mensen.
Het meest actuele overzicht van klinische studies leverden Sharifi et al. in 2024 in BMC Complementary Medicine and Therapies. Hun systematische review vatte gecontroleerde studies samen naar teunisbloemolie bij ontstekingsgerelateerde klachten. De bewijsbasis blijft gemengd — er zijn afzonderlijke positieve resultaten, maar de studies verschillen sterk in dosis, duur en onderzochte aandoening, wat een definitieve conclusie bemoeilijkt.
Wat het onderzoek tot nu toe niet aantoont: er bestaat geen EU-breed goedgekeurde gezondheidsclaim voor teunisbloemolie. Oudere toepassingen bij eczeem zijn in meerdere meta-analyses kritisch beoordeeld; grote gecontroleerde studies konden het verwachte effect niet consistent bevestigen. Ook bij premenstruele klachten is de onderzoeksstand niet eenduidig. Wie teunisbloemolie gebruikt, doet dat best met kennis van deze openstaande onderzoeksvragen.
In de keuken speelt teunisbloemolie nauwelijks een rol: de prijs per liter ligt ver boven die van andere oliën, en de meervoudig onverzadigde vetzuren maken haar hittegevoelig. Gebruikelijk zijn capsules of — uitwendig — cosmetische bereidingen, waarbij het hoge linolzuurgehalte interessant is. In de natuurcosmetica wordt teunisbloemolie dan ook vaak verwerkt in crèmes voor droge, gevoelige huid, al is de bewijsbasis voor uitwendige toepassing smaller dan die voor inwendig gebruik.
Bij de kwaliteit loont het de moeite het etiket te lezen: koudpersing, biologische teelt en het vermelde GLA-gehalte zijn verschillen die zich in de prijs weerspiegelen. Omdat de olie snel oxideert, wordt ze doorgaans in donkere flesjes afgevuld en na opening in de koelkast bewaard — daar blijft ze enkele weken goed. Capsules zijn lichtdicht beschermd in de regel houdbaar tot de gedrukte houdbaarheidsdatum.
Werking
Sharifi et al. analyseerden in 2024 in BMC Complementary Medicine and Therapies klinische studies naar teunisbloemolie bij ontstekingsgerelateerde aandoeningen en beschreven een gemengde, niet-eenduidige bewijsbasis. Ceccacci et al. (International Journal of Molecular Sciences 2022) onderzochten een celkweekextract op verouderde huidfibroblasten; Liu et al. (Molecules 2022) isoleerden triterpenoïden met in-vitro-activiteit op longepitheelcellen. Uit dit laboratoriumwerk zijn geen overdraagbare uitspraken over mensen af te leiden.
Dosering
In klinische studies naar teunisbloemolie werd doorgaans twee tot zes gram olie per dag gebruikt, wat overeenkomt met ongeveer 160 tot 500 milligram GLA. Gangbare capsules bevatten vaak 500 of 1000 milligram olie. Voor de vloeibare olie bestaat geen uniforme consumptieaanbeveling; de aanwijzing van de fabrikant op het betreffende product is bepalend.
Natuurlijke bronnen
De teunisbloem is afkomstig uit Noord-Amerika en tegenwoordig wijd verspreid in Europa en andere gematigde zones. Ze groeit bij voorkeur op droge, zonnige bodems.
Veelgestelde vragen
Wat is gamma-linoleenzuur en waarom is het bijzonder in teunisbloemolie?
GLA is een omega-6-vetzuur dat in gangbare spijsoliën vrijwel niet voorkomt. Teunisbloemolie bevat afhankelijk van de kwaliteit zo'n 8 tot 10 procent GLA, wat haar samen met bernagie- en zwarte-bessenzaadolie tot een van de weinige geconcentreerde plantaardige bronnen maakt.
Kun je teunisbloemolie in de keuken gebruiken?
In principe wel, maar uitsluitend koud. Door het hoge gehalte aan meervoudig onverzadigde vetzuren is de olie hittegevoelig en oxideert ze snel. Voor bakken is ze ongeschikt; voor salades weegt de prijs meestal niet op.
Hoe bewaar je teunisbloemolie op de juiste manier?
Koel, donker en goed afgesloten. Na het openen van een flesje is de koelkast aan te raden; daar blijft de olie enkele weken goed. Capsules zijn lichtdicht houdbaar tot de houdbaarheidsdatum.
Is teunisbloemolie hetzelfde als borrageolie?
Nee. Beide bevatten GLA, maar borrageolie heeft met zo'n 20 procent ongeveer het dubbele GLA-gehalte. Ook de overige vetzuursamenstelling verschilt.
Waarom is teunisbloemolie duurder dan andere plantaardige oliën?
De zaden zijn klein en leveren weinig olie. Voor een kilogram olie zijn afhankelijk van het oogstjaar aanzienlijke hoeveelheden zaad nodig, en de koudpersing vindt plaats in kleine batches.
Zijn er goedgekeurde health claims voor teunisbloemolie in de EU?
Nee. De Europese autoriteit EFSA heeft voor teunisbloemolie en GLA geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Reclame-uitspraken over concrete effecten zijn dan ook juridisch niet onderbouwd.
Kun je teunisbloemolie uitwendig gebruiken?
De olie wordt in de natuurcosmetica verwerkt in crèmes en oliemengsels voor droge huid. De klinische bewijsbasis voor uitwendige toepassing is echter aanzienlijk smaller dan die voor inwendige inname.
