De wortel van de duivelsklauw lijkt op een grove knol met vingerdikke uitlopers — de bijzondere naam verwijst echter niet naar de wortel, maar naar de vruchten van de plant. Die dragen houtige weerhaken die zich vasthaken in de hoeven en vacht van grazende dieren. Botanisch heet de plant Harpagophytum procumbens; ze behoort tot de sesamfamilie en groeit in de savannes en halfwoestijnen van Zuid-Afrika, Namibië en Botswana.
Niet de hoofdwortel wordt geoogst, maar de zijdelingse opslagwortels, die tot een halve meter diep in de zandige bodem zitten. Daarin concentreren zich de voor de duivelsklauw kenmerkende iridoïdglycosiden, in de eerste plaats harpagosied. Na de oogst worden de wortelstukken gesneden en gedroogd — zo ontstaan thee, droge extracten, tincturen en capsules. Het traditionele gebruik door de San en andere bevolkingsgroepen in zuidelijk Afrika gaat ver terug; naar Europa bereikte de plant pas in de 20e eeuw.
Over de onderzoekssituatie: Chrubasik heeft in een overzichtsartikel (Phytotherapy Research 2004) klinische studies naar verschillende Harpagophytum-preparaten geanalyseerd. Zijn conclusie was genuanceerd — preparaten met 50 tot 60 mg harpagosied per dagdosis leverden in de onderzochte studies betrouwbaardere gegevens op dan een ethanolextract met ongeveer de helft van die hoeveelheid. Chrubasik benadrukte echter dat voor alle extracten bevestigende studies noodzakelijk zijn voordat ze kunnen worden opgenomen in behandelrichtlijnen. Dat zelfde jaar vulde Chrubasik de ESCOP-monografie over Harpagophytum procumbens aan (Phytomedicine 2004, DOI 10.1016/j.phymed.2004.03.003).
Een breed overzicht van het onderwerp boden Brendler et al. in het Journal of Herbal Pharmacotherapy 2006: een systematische review van de Natural Standard Research Collaboration, die naast klinische gegevens ook farmacokinetiek, wisselwerkingen, bijwerkingen en toxicologie omvatte.
Aanzienlijk recenter is een analyse van Bargsten & Seifert in Naunyn-Schmiedeberg’s Archives of Pharmacology 2025. De auteurs namen 88 duivelsklauproducten onder de loep en pasten 16 criteria toe, waaronder wisselwerkingen, bijwerkingen en aanbevolen dagdosis. Vergeleken werden drie categorieën: voedingssupplementen, dieetvoeding en kruidengeneesmiddelen. Een centraal punt was hoe transparant consumenten over het desbetreffende product worden geïnformeerd — hier bleken er aanzienlijke verschillen tussen de productcategorieën te bestaan.
Wat het onderzoek niet laat zien: er zijn geen EU-wijd goedgekeurde gezondheidsclaims voor duivelsklauw als levensmiddel of voedingssupplement. De grote bevestigende studies die Chrubasik bepleitte, zijn ook twee decennia later niet in de omvang uitgevoerd die gebruikelijk is voor richtlijnaanbevelingen. Wie duivelsklauw inneemt, doet dat op basis van traditioneel gebruik en een onderzoeksbasis die veelbelovend is, maar nog niet definitief vastgesteld.
Een rekenvoorbeeld ter illustratie van de dosering: als een studie 50 tot 60 mg harpagosied per dag gebruikt en gedroogde duivelsklauwortel afhankelijk van de herkomst ongeveer 1 tot 2 procent harpagosied bevat, stemt de dagdosis in de studie rekenkundig overeen met 2,5 tot 6 g ruw wortelmateriaal. Bij een extract met 5 procent harpagosied is dat slechts ongeveer 1 tot 1,2 g extractpoeder. Daarom is bij producten niet de hoeveelheid wortel doorslaggevend, maar het vermelde harpagosiedgehalte — en precies dat is volgens de analyse van Bargsten & Seifert (2025) lang niet op alle verpakkingen duidelijk zichtbaar.
Over duurzaamheid: duivelsklauw wordt tot op de dag van vandaag overwegend wildgeplukt, vooral in Namibië. De vraag vanuit Europa heeft de populatie soms onder druk gezet, waardoor er inmiddels gecertificeerde oogstprogramma’s bestaan. Bij aankoop loont het daarom te kijken naar het land van herkomst en of een duurzame wildpluk is vermeld.
In de keuken speelt de duivelsklauw geen rol — de wortel smaakt zeer bitter en wordt niet als kruid of levensmiddel in de strikte zin gebruikt. De gebruikelijke toedieningsvormen zijn thee van gesneden wortel, waterige of ethanolische extracten in capsule- of tabletvorm, en vloeibare tincturen.
Werking
Chrubasik analyseerde in Phytotherapy Research 2004 klinische studies en stelde vast dat preparaten met 50 tot 60 mg harpagosied per dag in de onderzochte studies betrouwbaardere gegevens opleverden dan lager gedoseerde extracten. Hij pleitte zelf voor verdere bevestigende studies voordat aanbevelingen voor behandelrichtlijnen mogelijk zouden zijn. Brendler et al. (Journal of Herbal Pharmacotherapy 2006) presenteerden daartoe een systematische review die ook wisselwerkingen en bijwerkingen omvatte.
Dosering
In de door Chrubasik (Phytotherapy Research 2004) geanalyseerde studies werden preparaten met 50 tot 60 mg harpagosied per dag gebruikt. Omgerekend naar gedroogde wortel met 1 tot 2 procent harpagosied komt dat overeen met ongeveer 2,5 tot 6 g wortelmateriaal dagelijks; bij een geconcentreerd extract met 5 procent harpagosied aanzienlijk minder. De analyse van Bargsten & Seifert (Naunyn-Schmiedeberg’s Archives of Pharmacology 2025) toonde aan dat dagdosisaanduidingen sterk variëren per productcategorie.
Natuurlijke bronnen
De duivelsklauw groeit wild in de savannes en halfwoestijnen van Zuid-Afrika, Namibië en Botswana.
Veelgestelde vragen
Waar komt de naam duivelsklauw vandaan?
Van de vruchten van de plant. Die dragen houtige weerhaken die zich vasthaken in de hoeven en vacht van grazende dieren — vandaar ook de bijnaam trampelklette. De wortel zelf ziet er daarentegen onopvallend uit.
Wat is harpagosied?
Harpagosied is een iridoïdglycosied en de bekendste werkzame stof van de duivelsklauwortel. Het wordt gebruikt om het werkzame-stofgehalte van een extract te standaardiseren. In de door Chrubasik (2004) geanalyseerde studies lagen de dagdoses bij 50 tot 60 mg.
Waaraan herken ik een goed product?
Aan het vermelde harpagosiedgehalte per dagdosis, niet aan de hoeveelheid wortel als zodanig. Bargsten & Seifert bekritiseerden in 2025 dat deze aanduiding bij lang niet alle 88 onderzochte producten duidelijk zichtbaar was.
Is wildpluk een probleem?
Duivelsklauw wordt overwegend wildgeplukt in Namibië, Zuid-Afrika en Botswana. De Europese vraag heeft de populatie soms onder druk gezet. Er bestaan inmiddels gecertificeerde oogstprogramma's — op de verpakking loont het te kijken naar herkomst en duurzaamheidsbewijs.
Kan ik duivelsklauw als thee bereiden?
Ja, van gesneden gedroogde wortel. De infusie smaakt uitgesproken bitter. Standaardisatie op een bepaald harpagosiedgehalte is bij thee moeilijker te controleren dan bij een gedefinieerd extract.
Zijn er goedgekeurde gezondheidsclaims?
Voor duivelsklauw als voedingssupplement zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Als kruidengeneesmiddel gelden andere regels — dat is een van de verschillen die Bargsten & Seifert (2025) tussen de productcategorieën hebben uitgewerkt.
Waarom verschillen extracten zo sterk van elkaar?
Omdat oplosmiddel (water, ethanol), drug-extractverhouding en standaardisatie variëren. Chrubasik toonde in 2004 aan dat preparaten met 50 tot 60 mg harpagosied per dag in studies beter scoorden dan een ethanolisch extract met ongeveer de helft van die hoeveelheid.
