Alfa-liponzuur

Alfa-liponzuur is een zwavelhoudend vetzuur dat voorkomt in de mitochondriën van vrijwel alle eukaryote cellen — dus ook in elke cel van jouw lichaam. Het wordt daar in kleine hoeveelheden zelf aangemaakt en is tegelijkertijd via voeding te verkrijgen, met name via orgaanvlees zoals hart, lever en nieren, en verder via spinazie, broccoli, tomaten en spruitjes. De concentraties in voedingsmiddelen zijn echter gering, waardoor het in voedingssupplementen doorgaans in geïsoleerde vorm wordt toegepast.

Opvallend aan ALA is zijn dubbele karakter: het is zowel in water als in vet oplosbaar. Daarmee onderscheidt het zich van de meeste andere antioxidanten, die slechts in het een of het ander oplossen. Vitamine C werkt in de waterige delen van de cel, vitamine E in de vetrijke omgeving van het celmembraan — ALA en zijn gereduceerde vorm dihydroliponsuur (DHLA) bewegen zich in beide milieus. Superti & Russo bestempelen dit duo in hun overzichtsartikel in Antioxidants (Basel) 2024 als “antioxidant of antioxidants”, omdat het paar vrije radicalen kan afvangen, metalen kan binden en de regeneratie van andere antioxidanten zoals glutathion kan beïnvloeden.

Een tweede punt dat ALA interessant maakt voor onderzoek: de lichaamseigen spiegel daalt met de leeftijd. Shanaida et al. beschrijven in Current Medicinal Chemistry 2025 dat deze afname met het ouder worden aanleiding gaf voor onderzoek naar ALA als voedingssupplement, wanneer de eigen aanmaak via synthese en voeding niet meer volledig volstaat. Concrete grenswaarden waaronder de eigen voorziening tekortschiet, noemen de auteurs niet.

Het tot nu toe best onderzochte toepassingsgebied is diabetische polyneuropathie, de zenuwschade bij diabetes. Een meta-analyse van Hsieh et al., gepubliceerd in Nutrients 2023, heeft gerandomiseerde gecontroleerde studies naar orale inname geëvalueerd. Vergeleken werd ALA met placebo bij patiënten met diabetische sensomotorische perifere neuropathie. Beoordeeld werden onder meer de Total Symptoms Score (TSS), de Neurological Disability Score (NDS) en metingen van de zenuwgeleidingssnelheid. In een subgroepanalyse werden doseringen van 600, 1200 en 1800 mg per dag onderzocht. Het betreft een zuivere analyse van bestaande literatuur — zij vervangt geen medische diagnose of behandeling.

Ter vergelijking: in klinisch onderzoek werden dagdoses van 600 tot 1800 mg oraal gebruikt. Ter referentie: 100 g spinazie bevat slechts enkele microgrammen ALA — de in studies gebruikte hoeveelheden zijn via voeding praktisch niet te bereiken. Dat is een van de redenen waarom ALA in studies vrijwel altijd als geïsoleerde stof wordt toegediend en niet via een aanpassing van het voedingspatroon.

Chemisch gezien draagt ALA meerdere namen. Op etiketten en in oudere teksten vind je het als thiotzuur of simpelweg liponzuur. In wetenschappelijke publicaties is de afkorting ALA gangbaar, al wordt deze afkorting helaas ook gebruikt voor alfa-linoleenzuur (een omega-3-vetzuur) — de twee hebben niets met elkaar te maken. Alfa-liponzuur is een zwavelverbinding, alfa-linoleenzuur een onverzadigd vetzuur.

Wat het onderzoek nog openhoudt: een overzichtsartikel in Alternative Medicine Review uit 1998 vatte de toenmalige stand van kennis samen, en ook de recentere publicaties uit 2023, 2024 en 2025 maken duidelijk dat veel mechanismen nog worden onderzocht. Of de in het laboratorium waargenomen effecten op radicalen, metaalbinding en regeneratie van andere antioxidanten in het dagelijks leven van mensen klinisch relevante gevolgen hebben, is buiten het neuropathieonderzoek nog niet definitief vastgesteld. Resultaten uit celstudies en diermodellen zijn niet zonder meer op mensen van toepassing.

In de keuken speelt ALA overigens geen rol als ingrediënt, maar als natuurlijk bestanddeel van groenten en orgaanvlees. Wie regelmatig spinazie en broccoli eet, neemt automatisch kleine hoeveelheden mee.