Wie zich verdiept in darmgezondheid, stuit al snel op drie begrippen die gemakkelijk door elkaar worden gehaald: probiotica, prebiotica en synbiotica. Een synbioticum is de combinatie van de eerste twee: levende micro-organismen samen met het substraat dat deze micro-organismen kunnen benutten.
De momenteel toonaangevende definitie is afkomstig van een expertpanel van de International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP), dat in mei 2019 in Antwerpen bijeenkwam. Swanson et al. publiceerden het consensusdocument in 2020 in Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. Een synbioticum wordt daarin omschreven als "een mengsel van levende micro-organismen en substraat(en) die selectief worden benut door de micro-organismen van de gastheer en de gastheer een gezondheidsvoordeel bieden". De auteurs onderscheiden twee typen: complementaire synbiotica, waarbij de probiotische en prebiotische component onafhankelijk van elkaar werken, en synergistische synbiotica, waarbij het substraat gericht wordt gekozen voor de meegeleverde bacteriestam.
Dit onderscheid is geen woordspel. Bij een complementair synbioticum moet elke component volgens ISAPP afzonderlijk voldoen aan de eisen voor een probioticum respectievelijk prebioticum. Bij een synergistisch synbioticum volstaat het bewijs dat de combinatie werkt — de afzonderlijke bestanddelen hoeven niet aan de individuele criteria te voldoen.
De probiotische stammen die in studies het vaakst worden gebruikt, behoren tot de geslachten Lactobacillus, Bifidobacterium, Propionibacterium en Streptococcus. Martín-Peláez et al. rapporteerden in 2022 in Nutrients, op basis van een systematisch overzicht bij via keizersnede geboren pasgeborenen, doseringen tussen 2 × 10⁶ en 9 × 10¹¹ kolonievormende eenheden per dag — een spreiding over vijf grootteordes. Tussen de laagste en de hoogste dosis in dit overzicht zit een factor 450.000. Dit maakt duidelijk: "synbioticum" is geen gestandaardiseerd product, maar een verzamelbegrip voor zeer uiteenlopende bereidingen.
Als prebiotische component worden vaak galacto-oligosacchariden, fructo-oligosacchariden en inuline gebruikt. Deze koolhydraten worden in het bovenste deel van het spijsverteringskanaal niet afgebroken en bereiken de dikke darm, waar ze als substraat dienen voor de meegeleverde of reeds aanwezige bacteriën.
Hoe staat het met het onderzoek? Ferro et al. analyseerden in 2023 in Critical Reviews in Food Science and Nutrition in totaal 32 gerandomiseerde gecontroleerde studies naar zuigelingenvoeding, waarvan 6 over synbiotica. De auteurs melden dat de aantallen bifidobacteriën in de ontlasting toenamen bij toediening van pre- en synbiotica, maar niet bij uitsluitend probiotica. De meetmethoden waren echter niet uniform — van klassieke plaatcultuur via fluorescentie-in-situ-hybridisatie tot 16S-rRNA-sequencing.
Een veelbesproken onderwerp is de zogenoemde darm-hersenas. Alli et al. bekeken in 2022 in International Journal of Molecular Sciences 24 observationele studies met 2817 deelnemers en 19 interventiestudies met 1119 deelnemers naar het verband tussen het darmmicrobioom en depressie. Tussen patiënten met een major depressie en gezonde controles was geen verschil in alfa-diversiteit, maar wel in bèta-diversiteit. Bij de interventiestudies vonden de auteurs effecten op depressieve symptomen bij probiotica en synbiotica, maar niet bij uitsluitend prebiotica.
Allahyari et al. publiceerden in 2024 in Neuropsychopharmacology Reports een systematisch overzicht over ADHD bij kinderen. De auteurs concluderen dat de beschikbare gegevens vooralsnog onduidelijk zijn — het nut bij ADHD kan op basis van de huidige studies noch duidelijk worden bevestigd, noch worden verworpen.
Belangrijk voor de juiste context: de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid heeft tot nu toe geen gezondheidsclaim goedgekeurd voor probiotica, prebiotica of synbiotica. De term "probioticum" mag in de EU niet als reclame-uiting op levensmiddelen worden gebruikt. Wat in wetenschappelijke overzichtsartikelen staat, is dan ook niet hetzelfde als een goedgekeurd bewijs van werkzaamheid.
Rekenkundig interessant: als een typische studiédosis voor synbiotica 10¹⁰ KVE per dag bedraagt, komt dat neer op tien miljard levende kiemen. Een volwassene draagt naar schatting 10¹³ tot 10¹⁴ bacteriën in de darm — de toegevoegde hoeveelheid maakt dus rekenkundig ongeveer een duizendste tot een tienduizendste uit van de al aanwezige populatie. Dat relativeert het idee dat een synbioticum de darmflora "vervangt". Het geeft eerder een impuls dan dat het de kolonisatie van de grond af verandert.
