Glycerine is een heldere, dikvloeibare vloeistof die in elke plant en elk vet voorkomt: het vormt de ruggengraat waaraan de vetzuren hangen. Chemisch gezien is het een driewaardig alcohol met de naam propaan-1,2,3-triol, een kort koolstofskelet met drie hydroxylgroepen. Verwijder je de vetzuren uit een olie, dan blijft precies dit skelet over. Bij ons gebeurt dat met biologisch lijnzaad: uit het lijnzaadolie wordt het glycerine gewonnen dat later in de fles zit.
Ondanks de naam is glycerine geen drinkalkohol. Het behoort tot de suikeralkoholen, het maakt niet dronken, het verdampt nauwelijks en het heeft geen geur. In de Europese levensmiddelenwetgeving is het opgenomen als additief E 422. Wat het wél kan: plantaardige stoffen oplossen en daarna houdbaar houden. Daarom staat het bij ons op de plek waar een klassieke tinctuur 40 tot 70 volumeprocent alcohol gebruikt.
Glycerine is echter niet gelijk aan glycerine. Het kan worden gewonnen uit plantaardige oliën, uit dierlijke vetten, of petrochemisch worden vervaardigd uit propeen. Het eindmolecuul is in alle drie gevallen identiek; het verschil ligt uitsluitend in de herkomst. Wie daar op wil letten, is aangewezen op de vermelding van de fabrikant: zonder de toevoeging 'plantaardig' of een biologische certificering zegt het woord glycerine op zichzelf niets over de oorsprong. Op onze etiketten staat het daarom voluit als eerste ingrediënt: 'Zuiver plantaardige glycerine uit biologisch lijnzaad'.
De houdbaarheid komt niet voort uit een kiemdodende werking, maar uit fysica. Glycerine is sterk hygroscopisch en bindt water aan zich. In een voldoende geconcentreerde oplossing is er zo weinig vrij water dat bacteriën en schimmels er niet meer in kunnen gedijen. Specialisten spreken van een lage wateractiviteit, en hetzelfde principe houdt honing en sterk gesuikerde jam houdbaar. Verdun je een glycerine-extract te sterk, dan vervalt deze bescherming. De verhouding van glycerine tot water is dus geen kwestie van smaak, maar de reden waarom de fles na opening niet bederft.
Eerlijkheid gebiedt te zeggen: alcohol is het sterkere oplosmiddel. Het haalt harsen, etherische oliën en veel alkaloïden beter uit plantaardig weefsel dan glycerine. Glycerine speelt zijn kracht uit bij de wateroplosbare en middelpolaire stoffen: looizuren, bitterstoffen, slijmstoffen, veel flavonoïden en plantenzuren. Een glycerine-extract is daarom geen alcoholvrije vervanger die in elk opzicht hetzelfde presteert. Het is een eigen extract met een eigen stofprofiel, en bij de planten die wij daarvoor kiezen, is het de juiste methode.
De weg met glycerine duurt langer en vraagt meer aandacht dan die met alcohol. Onze mengsels worden regelmatig met de hand geroerd en rijpen minimaal drie maanden. Daar staat tegenover dat op de ingrediëntenlijst niets staat dan glycerine, hoogzuiver water en de plant: geen conserveermiddelen, geen suiker, geen aroma.
De glycerine proef je: licht zoet, zonder dat er suiker aan is toegevoegd. Bij krachtige planten als brandnetel of paardenbloem blijft de eigen, wat bittere smaak toch op de voorgrond. Bij milde planten zoals citroenmelisse of koriander komt de zoetheid duidelijker naar voren. De vloeistof is stroperiger dan een alcoholtinctuur, druppels vallen langzamer, en bij koude wordt ze nog taaier. Koel en donker bewaard is dat geen probleem; eenmaal op handtemperatuur gebracht, loopt ze weer normaal.
Tot slot een opmerking die op elke fles van onze glycerine-extracten staat en hier thuishoort: glycerine kan bij mensen met diabetes leiden tot een verhoogde bloedsuikerspiegel of suiker in de urine. Als dat op jou van toepassing is, bespreek de inname dan vooraf met je arts.
Drie ingrediënten, meer zit er in geen enkele fles: glycerine uit biologisch lijnzaad, hoogzuiver water, de plant. Zo zijn alle tincturen zonder alcohol gemaakt.
