Uit de stam van de Boswellia-boom treedt bij beschadiging een melkachtig sap naar buiten dat aan de lucht verhardt tot goudgele tot roodbruine harsdruppels. Deze druppels zijn wat al duizenden jaren als wierook wordt verhandeld. De boom groeit niet op plantages in de klassieke zin, maar in droge, rotsachtige bergstreken — in India, Oman en Jemen, en aan de Hoorn van Afrika in Somalië, Ethiopië en Eritrea. Voor de oogst worden met een speciaal mes ondiepe insnijdingen in de schors gemaakt. Het hars heeft enkele weken nodig om te drogen voordat het wordt afgeschraapt en gesorteerd op kleur, zuiverheid en geur.
Botanisch behoort wierook tot het geslacht Boswellia, dat circa twee dozijn soorten omvat. Voor het onderzoek is Boswellia serrata, de Indiase wierook, het meest relevant. Het hars bevat een groep pentacyclische triterpenzuren — de boswelliazuren — waarvan er tot dusver ongeveer een dozijn zijn beschreven. De farmacologisch meest onderzochte is 3-O-acetyl-11-keto-bèta-boswelliazuur, kortweg AKBA. In onbewerkt hars maakt het gewoonlijk slechts een paar procent uit; in gestandaardiseerde extracten wordt het aandeel vaak verhoogd.
Wie zich in de onderzoeksstand verdiept, stuit op twee toepassingsgebieden waarvoor Boswellia-extracten klinisch het best zijn gedocumenteerd: knieartrose en chronisch-inflammatoire darmziekten. Yu et al. publiceerden in 2020 in BMC Complementary Medicine and Therapies een systematische review en meta-analyse over Boswellia bij artrose. De auteurs beschrijven Boswellia serrata daarin als een potentieel ontstekingsremmende werkzame stof die wordt onderzocht bij artrose — en wijzen er tegelijk op dat er voor artrose tot op heden geen oorzakelijke behandeling bestaat. Een oudere monografie over Boswellia serrata verscheen in 2008 in Alternative Medicine Review en vat de farmacologische gegevens en traditionele toepassingen samen.
Belangrijk voor de duiding: een meta-analyse is geen bewijs voor een geneeskrachtige werking, maar een statistisch overzicht van beschikbare afzonderlijke studies. De studieresultaten zijn heterogeen; de gebruikte extracten verschillen in AKBA-gehalte, dosering en studieduur. Voor de EU betekent dit: er bestaat geen goedgekeurde gezondheidsclaim voor wierook. Geen enkele fabrikant mag ermee adverteren dat zijn product helpt tegen artrose, colitis, astma of wat dan ook — ongeacht wat er in publicaties staat.
In gangbare klinische studies werden dagdoses tussen 300 en 1.200 milligram gestandaardiseerd Boswellia-extract gebruikt, verdeeld over twee tot drie enkelvoudige doses, gedurende studieperioden van meestal acht tot twaalf weken. De cijfers variëren sterk omdat extracten onderling verschillen in boswelliazuurgehalte. Een extract met 65 procent boswelliazuren levert bij 400 milligram ongeveer 260 milligram zuuraandeel op; een 40-procent-extract levert bij dezelfde capsulegrootte slechts 160 milligram. Wie producten vergelijkt, kan beter letten op het gestandaardiseerde werkzame-stofgehalte dan op de capsulegrootte.
Traditioneel wordt wierookhars niet alleen medicinaal gebruikt, maar ook ritueel. Verbrand op houtskool geeft het etherische oliën vrij, waaronder alfa-pineen, limoneen en verschillende boswelleenolen. Deze verbindingen zijn verantwoordelijk voor de kenmerkende, harsige en licht citrusachtige geur. Een kilogram hoogwaardig Hojari-hars uit het Dhofar-gebergte in Oman kan in directe handel aanzienlijk duurder zijn dan eenvoudige Indiase handelsware — een indicatie van hoe sterk herkomst en kwaliteit de prijs bepalen.
Bij de inname van Boswellia-extracten in capsulevorm is het goed te weten dat boswelliazuren vetoplosbaar zijn en beter worden opgenomen samen met een maaltijd die vet bevat. In sommige studies werden speciale formuleringen met lecithine of emulgatoren gebruikt om de biobeschikbaarheid te verhogen. Standaardpoeder zonder dergelijke bewerking bereikt in het bloed slechts een fractie van de theoretisch mogelijke concentratie.
Wat het onderzoek uitdrukkelijk niet aantoont: er zijn geen betrouwbare gegevens dat Boswellia bestaande kraakbeenschade ongedaan maakt of artrose oorzakelijk behandelt. Ook langetermijngegevens over meerdere jaren zijn schaars. Wisselwerkingen met andere geneesmiddelen — met name bloedverdunners en immunosuppressiva — zijn niet volledig opgehelderd; bij bestaand medicijngebruik is overleg met de behandelend arts dan ook verstandig. Voor zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven en kinderen zijn onvoldoende veiligheidsgegevens beschikbaar.
Werking
Yu et al. publiceerden in 2020 in BMC Complementary Medicine and Therapies een systematische review en meta-analyse over Boswellia bij artrose en beschrijven het extract als een potentieel ontstekingsremmende werkzame stof die in klinische studies is onderzocht. Een monografie in Alternative Medicine Review uit 2008 vat de farmacologische gegevens en traditionele toepassingen van Boswellia serrata samen. Voor de EU bestaat er geen goedgekeurde gezondheidsclaim.
Dosering
In klinische studies werden meestal dagdoses van 300 tot 1.200 milligram gestandaardiseerd Boswellia-extract gebruikt over acht tot twaalf weken, verdeeld over twee tot drie enkelvoudige doses. Het werkelijke gehalte aan boswelliazuren varieert sterk: een extract met 65 procent zurengehalte levert bij 400 milligram ongeveer 260 milligram op; een 40-procent-extract levert bij dezelfde hoeveelheid slechts 160 milligram. Omdat boswelliazuren vetoplosbaar zijn, verbetert inname bij een maaltijd met enig vet de opname.
Natuurlijke bronnen
Wierookbomen groeien in droge bergstreken van India, Arabië (Oman, Jemen) en aan de Hoorn van Afrika (Somalië, Ethiopië, Eritrea).
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen wierookhars en wierookextract?
Het hars is het gedroogde uitvloeisel van de boom en wordt traditioneel verbrand of gekauwd. Een extract wordt uit het hars gewonnen met oplosmiddelen en is meestal gestandaardiseerd op een bepaald gehalte aan boswelliazuren, doorgaans tussen 40 en 85 procent. Voor capsules wordt vrijwel altijd gestandaardiseerd extract gebruikt, omdat de werkzame-stofconcentratie zo vergelijkbaar is.
Waarom wordt Boswellia serrata en niet Boswellia sacra gebruikt?
Boswellia serrata uit India is farmacologisch het best onderzocht en levert extracten met een relatief constant boswelliazuurprofiel. Boswellia sacra uit Oman en Jemen wordt vaker gebruikt voor hoogwaardige reukharsen zoals Hojari. Beide soorten bevatten boswelliazuren, maar in een verschillende samenstelling.
Hoe neem je wierookcapsules in?
Boswelliazuren zijn vetoplosbaar. Inname bij een maaltijd die wat vet bevat, verbetert de opname. In studies werd de dagdosis meestal verdeeld over twee tot drie enkelvoudige doses.
Zijn er wisselwerkingen met geneesmiddelen?
Wisselwerkingen met bloedverdunnende geneesmiddelen en immunosuppressiva zijn niet volledig opgehelderd, maar mogelijk. Wie regelmatig geneesmiddelen gebruikt, bespreekt de inname het beste met de behandelend arts.
Wat betekent AKBA?
AKBA staat voor 3-O-acetyl-11-keto-bèta-boswelliazuur en is het farmacologisch meest intensief onderzochte boswelliazuur. In onbewerkt hars maakt het gewoonlijk slechts een paar procent uit; in speciaal bewerkte extracten wordt het aandeel gericht verhoogd.
Hoe herken je hoogwaardig wierookhars?
Hoogwaardig hars is lichtgekleurd tot goudgeel, met harde, heldere druppels zonder schorsresten. Het Hojari-hars uit het Dhofar-gebergte in Oman geldt als bijzonder waardevol. Voor inwendig gebruik is het gestandaardiseerde extract echter een betrouwbaardere maatstaf dan het uiterlijk van het hars.
Kun je wierook zonder bezwaar gebruiken tijdens de zwangerschap?
Voor zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven en kinderen zijn onvoldoende veiligheidsgegevens beschikbaar. Om die reden wordt inname in deze levensfasen afgeraden.
