Langs wegbermen, op braakliggende grond en in graanakkers door heel Europa valt ze in het vroege voorjaar meteen op: kleine witte lintbloemen rond een gele, holle bloembodem, vergezeld van een geur die velen kennen uit het theezakje van hun grootmoeder. De echte kamille (Matricaria chamomilla) behoort tot de meest uitgebreid onderzochte geneeskrachtige planten van Europa en heeft tegelijkertijd een vaste plek, zowel in de volkseneeskunde als in moderne farmacologische overzichtsartikelen.
Botanisch gezien is kamille een eenjarige composiet. Ze wordt doorgaans 20 tot 50 centimeter hoog, vormt fijn verdeelde bladeren en bloeit van mei tot juli. Kenmerkend en een eenvoudig determinatiemerk is de holle bloembodem: druk je op het gele midden, dan voel je de holte. Zo is ze te onderscheiden van de gelijkende maar minder gebruikte hondskamille. Haar natuurlijke verspreidingsgebied strekt zich uit van Europa tot West-Azië; voor de productie van theekruid en etherische olie wordt ze daarnaast gericht verbouwd in Egypte, Hongarije, Argentinië en Duitsland.
De werkzame stoffen zitten in de bloemen. De etherische olie maakt doorgaans tussen 0,3 en 1,5 procent van het gedroogde kruid uit. Bij een gemiddeld gehalte van ongeveer één procent zit er in een theelepel kamillebloemen (circa 1 gram) ruwweg 10 milligram etherische olie — de blauwachtige kleurstof chamazuleen, die bij stoomdestillatie ontstaat uit de voorloper matricine, maakt daar deel van uit. Daarnaast zijn er bisabololverbindingen, flavonoïden zoals apigenine en slijmstoffen.
Een uitgebreid overzichtsartikel van El Mihyaoui et al. in Life (Basel) 2022 vat samen hoe Matricaria chamomilla traditioneel werd gebruikt: als infusie bij maag-darmklachten, bij luchtwegirritaties, als omslag bij huidklachten en als kalmerend en krampstillend middel. De auteurs inventariseren ook de fytochemische analyses — meer dan 120 afzonderlijke stoffen zijn in de plant beschreven. Over slaap bestaat een systematisch overzichtsartikel met meta-analyse van Kazemi et al. in Complementary Therapies in Medicine 2024, dat klinische studies naar kamille en slaapkwaliteit samenvat. Dit is de huidige stand van de samengevatte wetenschap — of en hoe sterk een effect in een individueel geval optreedt, hangt af van de dosis, de bereiding en de onderzochte groep.
Wat het onderzoek uitdrukkelijk niet aantoont: kamille is geen vervanging voor medische behandeling. Het overzichtsartikel van El Mihyaoui beschrijft een groot deel van de beschikbare gegevens als preklinisch, dat wil zeggen: veel resultaten zijn afkomstig uit celstudies en diermodellen, niet uit grote klinische studies bij mensen. Ook de meta-analyse over slaap uit 2024 is gebaseerd op een beperkt aantal gecontroleerde onderzoeken.
In de keuken en het dagelijks leven wordt kamille vrijwel uitsluitend als thee of als stoominhalatie gebruikt. Voor een klassieke infusie giet je 1 tot 2 theelepels gedroogde bloemen (ongeveer 1 tot 3 gram) over met 150 milliliter kokend water en laat je die tien minuten afgedekt trekken. Afgedekt, omdat anders de etherische olie met de waterdamp verdwijnt — een detail dat het verschil maakt tussen een krachtige en een waterige infusie. Bij drie koppen per dag kom je op 3 tot 9 gram kruid, ongeveer het twee- tot zestienvoudige van wat in een gewoon theezakje zit (doorgaans 1,5 gram).
De namen vertellen iets over de cultuurgeschiedenis: ”meisjeskruid” verwijst naar de vrouwengeneeskunde van de middeleeuwen, ”treurkruid” naar de kalmerende toepassing. De wetenschappelijke naam Matricaria is afgeleid van het Latijnse matrix, wat eveneens naar dit oude toepassingsgebied verwijst. Het synoniem Chamomilla recutita is in de farmaceutische literatuur evenzeer gangbaar.
Bij het oogsten en bewaren is het tijdstip bepalend. De hoogste gehaltes aan etherische olie zijn te vinden in volledig ontwikkelde, maar nog niet uitgebloeide bloemhoofdjes. Na de oogst wordt voorzichtig gedroogd bij onder 40 °C, anders valt het temperatuurgevoelige matricine uiteen. Bewaren doe je droog, donker en luchtdicht — onder die omstandigheden blijft het kruid ongeveer een jaar bruikbaar, daarna daalt het oliegehalte merkbaar en wordt de typische geur vlakker.
Werking
Een overzichtsartikel van El Mihyaoui et al. in Life (Basel) 2022 vat de traditionele toepassingsgebieden van Matricaria chamomilla en de beschikbare fytochemische en farmacologische gegevens samen; een groot deel van de resultaten is afkomstig uit preklinisch onderzoek. Over slaap is er een systematisch overzichtsartikel met meta-analyse van klinische studies van Kazemi et al. in Complementary Therapies in Medicine 2024.
Dosering
Klassiek giet je 1 tot 3 gram gedroogde kamillebloemen over met 150 milliliter kokend water en laat je die tien minuten afgedekt trekken; tot drie koppen per dag is gebruikelijk. Dat komt neer op 3 tot 9 gram kruid per dag, ofwel ongeveer het twee- tot zestienvoudige van een standaard theezakje van 1,5 gram.
Natuurlijke bronnen
Kamille groeit wild door heel Europa en West-Azië, op akkers, langs wegbermen en op braakliggende grond. Ze wordt ook gericht verbouwd voor medicinale doeleinden.
Veelgestelde vragen
Hoe onderscheid ik echte kamille van hondskamille?
Het eenvoudigste kenmerk is de bloembodem. Bij echte kamille is die hol, bij hondskamille is die gevuld met merg. Bovendien ruikt echte kamille bij het fijnwrijven duidelijk aromatisch, terwijl hondskamille eerder onaangenaam ruikt.
Waarom moet kamillethee afgedekt trekken?
Omdat de etherische olie anders met de waterdamp verdwijnt. Zonder deksel verliest de infusie een deel van de ingrediënten die de bloemen juist interessant maken. Tien minuten laten trekken, daarna zeven.
Hoeveel kamille per kopje is zinvol?
1 tot 2 theelepels gedroogde bloemen, dus ongeveer 1 tot 3 gram, op 150 milliliter water. Een gewoon theezakje bevat doorgaans 1,5 gram.
Hoe lang zijn gedroogde kamillebloemen houdbaar?
Droog, donker en luchtdicht bewaard ongeveer een jaar. Daarna verliest het kruid merkbaar aan etherische olie en wordt de geur vlakker. Blauwachtig glanzende bloemen zijn geen waarschuwingssignaal, maar wijzen op chamazuleen.
Is kamille hetzelfde als Romeinse kamille?
Nee. De hier beschreven echte kamille (Matricaria chamomilla) is een andere soort dan de Romeinse kamille (Chamaemelum nobile). Beide worden in de fytotherapie gebruikt, maar verschillen in olieprofiel en uiterlijk.
Wat toont het onderzoek naar kamille tot nu toe niet aan?
Een groot deel van de resultaten in het overzichtsartikel van El Mihyaoui 2022 is afkomstig uit cel- en dierstudies. Grote klinische studies bij mensen zijn voor de meeste traditionele toepassingsgebieden schaars. Ook de meta-analyse over slaap van Kazemi 2024 is gebaseerd op een beperkt aantal gecontroleerde onderzoeken.
Wanneer worden kamillebloemen geoogst?
Wanneer de bloemhoofdjes volledig ontwikkeld, maar nog niet uitgebloeid zijn. Drogen gebeurt bij onder 40 °C, omdat de aromaverbinding matricine temperatuurgevoelig is en anders afbreekt.
