Glutathion is in wezen een klein eiwitfragment, opgebouwd uit slechts drie bouwstenen: glutaminezuur, cysteïne en glycine. De chemisch correcte naam luidt γ-L-glutamyl-L-cysteïnylglycine. Die compactheid is opmerkelijk, want de meeste eiwitten in het lichaam bestaan uit honderden of zelfs duizenden aminozuren. Toch behoort glutathion — afgekort GSH — tot de meest voorkomende moleculen van dit type in levende cellen.
Östreicher en Morgan beschrijven in Biochemistry and Cell Biology (2019) dat glutathion in vrijwel alle eukaryote cellen en in veel prokaryote cellen voorkomt in millimolaire concentraties. Millimolaire concentraties betekent concreet: per liter celvloeistof zijn er meerdere millimol van het molecuul aanwezig. Ter vergelijking: veel andere cellulaire signaalstoffen bevinden zich in het nano- of micromolaire bereik, dus een factor 1.000 tot 1.000.000 lager. Daarmee is GSH een van de moleculen die in de cel qua hoeveelheid echt de boventoon voeren.
Interessant is ook waar glutathion wordt aangemaakt en waar het terechtkomt. Bij dieren en schimmels vindt de synthese uitsluitend in het cytosol plaats — de vloeibare binnenruimte van de cel. Bij planten komt daar de aanmaak in plastiden bij. Toch treft men het molecuul aan in vrijwel elk celcompartiment: in de celkern, in de mitochondriën, in het endoplasmatisch reticulum. Om dat mogelijk te maken, moet GSH actief worden getransporteerd tussen deze ruimtes. Östreicher en Morgan constateren echter dat de precieze transporters die deze verdeling sturen, in de meeste gevallen moleculair nog niet zijn geïdentificeerd. Anders gezegd: het resultaat is zichtbaar, maar de machinerie erachter is maar gedeeltelijk bekend.
Een van de oudste en best gedocumenteerde biochemische rollen van glutathion is die in de familie van de glutathion-S-transferasen (GST). Deze enzymen koppelen GSH aan lichaamsvreemde stoffen en maken die daardoor beter wateroplosbaar en uitscheidbaar. Fukami publiceerde hierover in 1980 in Pharmacology & Therapeutics een studie over het metabolisme van verschillende insecticiden via glutathion-S-transferasen. Die tekst laat zien hoe centraal GSH al meer dan vier decennia geleden in de toxicologie werd geplaatst — als koppelingspartner waarmee de cel omgaat met vreemde stoffen.
Belangrijk voor de juiste context: beide onderzoeken beschrijven biochemische grondbeginselen. Het zijn geen klinische studies bij mensen die een voordeel van orale glutathioninname aantonen. De vraag hoe goed glutathion uit een capsule of poeder daadwerkelijk in het bloed en de cellen terechtkomt, wordt in de hier geciteerde werken niet behandeld. Wie op zoek is naar eenduidige uitspraken over een gezondheidseffect van een voedingssupplement met GSH, vindt daarvoor in deze twee bronnen geen onderbouwing.
In de praktijk kom je glutathion vooral in twee vormen tegen: als gereduceerd GSH (de actieve vorm) en als geoxideerd GSSG, dat bestaat uit twee via een zwavelbrug verbonden GSH-moleculen. De verhouding tussen GSH en GSSG in een cel geldt in de wetenschappelijke literatuur als maatstaf voor de cellulaire redoxstatus. In gezonde cellen is verreweg het grootste deel aanwezig in gereduceerde vorm — vaak in een verhouding van ongeveer 100:1 in het voordeel van GSH.
De bouwsteen die bij de GSH-synthese het snelst beperkend werkt, is cysteïne. Cysteïne bevat zwavel en levert de reactieve SH-groep waarop vrijwel de volledige werking van het molecuul berust. Voedingsbronnen voor cysteïne en zijn voorloper methionine zijn eieren, zuivelproducten, vlees en vis, en in kleinere hoeveelheden ook peulvruchten, noten en zaden. Wie gevarieerd eet, geeft zijn lichaam dus het ruwe materiaal waarmee het zelf glutathion aanmaakt.
De schrijfwijze varieert overigens: glutathion, glutathione (Engels), GSH als afkorting voor de gereduceerde vorm, GSSG voor de geoxideerde. Het betreft steeds hetzelfde molecuulsysteem, alleen anders benoemd naar toestand en taalgebied.
Wie kookt volgens de boeken, vindt alle ingrediënten op één plek: bij de AW-boeken-en-ingrediënten-selectie.
