Een blad van Artemisia annua bevat afhankelijk van de groeiomstandigheden tussen 0,01 en 0,5 procent artemisinine — dat heeft Laughlin al in 1994 samengevat in de Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. De hoogste waarden zijn te vinden in de bladeren vlak voor de bloei. Dit gegeven is de reden waarom eenjarige bijvoet tot op de dag van vandaag in het middelpunt van malariaonderzoek staat: uit een ogenschijnlijk onopvallende plant kan een farmacologisch zeer interessante sesquiterpen-lacton-werkzame stof worden gewonnen. Botanisch behoort Artemisia annua tot de familie van de composieten. Eenjarige bijvoet is van oorsprong afkomstig uit Eurazië, maar groeit inmiddels wereldwijd — bij voorkeur op zonnige, droge en voedselrijke bodems. In de traditionele Chinese geneeskunde staat de plant bekend onder de naam Qing hao. In het Engels heet ze Sweet Wormwood of Sweet Annie. De voor het onderzoek beslissende ingrediënt is artemisinine, een sesquiterpen-lacton met een bijzondere endoperoxidebrug. Juist deze chemische eigenschap is de reden waarom onderzoeksgroepen al decennialang met het molecuul bezig zijn. Wen et al. hebben in 2024 in Molecules (DOI 10.3390/molecules29163886) een overzicht gepubliceerd van de preklinische studies naar artemisinine en zijn derivaten in oncologische context. De auteurs benadrukken dat de stofklasse wereldwijd stevig is ingeburgerd in de malariabehandeling en dat er de afgelopen decennia ook onderzoek naar andere toepassingsgebieden is bijgekomen. Of dit ooit leidt tot klinisch bruikbare opties, is een open vraag — het genoemde overzicht spreekt nadrukkelijk van een basis voor verder onderzoek, niet van bewezen werkzaamheid bij mensen. Een tweede onderzoeksrichting draait om immunomodulerende effecten. Efferth & Oesch hebben in 2021 in Medicinal Research Reviews (DOI 10.1002/med.21842) bijeengebracht welke cellulaire signaalwegen in laboratoriumstudies worden beïnvloed door artemisinine-verbindingen — onder meer receptoren voor interleukine-1, TNF-alfa, toll-like-receptoren en stroomafwaartse kinasen zoals ERK, JNK, PI3K en AKT. Gao et al. hebben in 2024 in hetzelfde tijdschrift (DOI 10.1002/med.22001) een overzicht gepubliceerd specifiek over auto-immuunziekten, waarbij reumatoïde artritis, multiple sclerose en chronisch-inflammatoire darmziekten als onderzochte indicaties worden genoemd. Belangrijk voor de juiste interpretatie: dit zijn overzichten van preklinische gegevens en enkele klinische benaderingen, geen toelatingsstudies. Xian & Zhang hebben in 2021 in Allergy (DOI 10.1111/all.14539) een bijdrage gepubliceerd over sublinguale immunotherapie met Artemisia annua — de titel spreekt zelf van een ”eerste stap”, niet van een gevestigde methode. Wat het onderzoek nadrukkelijk NIET aantoont: voor Artemisia annua bestaan in de EU geen goedgekeurde gezondheidsclaims. Een voedingssupplement of een tinctuur is geen geneesmiddel. De genoemde studies beschrijven moleculaire effecten in het laboratorium, dierexperimentele bevindingen en enkele klinische benaderingen — geen geneeskundige beloften voor het dagelijks leven. Over het product zelf: de tinctuur in het assortiment is alcoholvrij en bestaat uit zuiver plantaardige glycerine uit biologisch lijnzaad, gedestilleerd water en bladeren van eenjarige bijvoet. De extracten rijpen minimaal drie maanden in speciale rijpingskamers en worden met de hand omgeroerd. Chemische additieven, kleurstoffen of aroma’s zijn niet toegevoegd. De fles bevat 100 ml en kost 34,90 euro — dat komt neer op 34,9 cent per milliliter. Qua voedingswaarde levert de tinctuur 300 kcal per 100 ml, wat uitsluitend afkomstig is van het glycerineaandeel; vet, koolhydraten, suiker, eiwit en zout zijn met 0 g vermeld. Een gewone druppel uit een pipet heeft ongeveer 0,05 ml — een fles van 100 ml komt daarmee rekenkundig neer op circa 2.000 druppels. Wie dagelijks 20 druppels zou nemen, zou met één fles ongeveer 100 dagen toekomen, wat neerkomt op een dagprijs van circa 35 cent. Volgens de opgave van de fabrikant is het product bestemd voor uitwendig gebruik, bijvoorbeeld als geurolie, badzusatz of voor kompressen en omslagen. In het assortiment is de tinctuur opgenomen sinds 25.5.2021. Bij ziekten, gelijktijdig gebruik van medicijnen, zwangerschap, borstvoeding of bij kinderen is advies van een arts of heilpraktiker aangewezen — dat geldt voor Artemisia annua in het bijzonder, omdat artemisinine een farmacologisch actief molecuul is en in meerdere van de genoemde studies wisselwerkingen met signaalwegen zijn gedocumenteerd die ook door medicijnen worden beïnvloed.
Elf soorten ontstaan zo — brandnetel, paardenbloem, kattenklauw, koningskaars en zeven andere, allemaal bij de kruidentincturen.
Werking
Artemisinine uit Artemisia annua is een sesquiterpen-lacton met een endoperoxidebrug en wordt internationaal ingezet bij de behandeling van malaria (Laughlin, Trans R Soc Trop Med Hyg 1994). Daarnaast zijn er overzichtsstudies over preklinische effecten op tumorcellijnen (Wen et al., Molecules 2024) en over immunomodulerende signaalwegen in ontstekings- en auto-immuunmodellen (Efferth & Oesch, Med Res Rev 2021; Gao et al., Med Res Rev 2024). Een bijdrage over sublinguale immunotherapie met Artemisia annua is beschreven bij Xian & Zhang, Allergy 2021 — de auteurs spreken nadrukkelijk van een eerste stap.
Dosering
Het product vermeldt geen aanbevolen hoeveelheid, omdat de tinctuur volgens de fabrikant bestemd is voor uitwendig gebruik (geurolie, badtoevoeging, kompressen en omslagen). De aangehaalde studies hebben betrekking op geïsoleerde artemisinine en haar derivaten in farmaceutische doseringen, niet op plantenextracten op glycerinebasis — een vertaling naar de tinctuur is wetenschappelijk niet mogelijk. Bij een inhoud van 100 ml en ongeveer 0,05 ml per pipetdruppel bevat de fles rekenkundig circa 2.000 druppels.
Natuurlijke bronnen
Eenjarige bijvoet is van oorsprong afkomstig uit Eurazië, maar wordt tegenwoordig wereldwijd geteeld. De plant groeit bij voorkeur op zonnige, droge en voedselrijke bodems.
Veelgestelde vragen
Is de tinctuur alcoholvrij?
Ja. Als extractiemiddel dient zuiver plantaardige glycerine uit biologisch lijnzaad samen met gedestilleerd water. Alcohol is niet aanwezig.
Hoe wordt de tinctuur gemaakt?
De bladeren van eenjarige bijvoet worden getrokken in zuiver plantaardige glycerine uit biologisch lijnzaad en gedestilleerd water. De tincturen worden met de hand omgeroerd en rijpen minimaal drie maanden in speciale rijpingskamers.
Waarvoor is het product bedoeld?
Volgens de fabrikant voor uitwendig gebruik, bijvoorbeeld als geurolie, badtoevoeging of voor kompressen en omslagen. Een innameadvies geeft de fabrikant niet.
Hoeveel druppels zitten er in een fles?
Bij een inhoud van 100 ml en circa 0,05 ml per pipetdruppel komt dat rekenkundig neer op ongeveer 2.000 druppels per fles.
Kan ik met Artemisia annua een ziekte behandelen?
Nee. Het gaat om een plantenextract, geen geneesmiddel. In de EU zijn voor Artemisia annua geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Bij ziekten, gebruik van medicijnen, zwangerschap of borstvoeding is advies van een arts of heilpraktiker aangewezen.
Is het product veganistisch en niet getest op dieren?
Ja. De fabrikant geeft aan: 100 procent veganistisch, zonder ggo's, niet getest op dieren, zonder kleurstoffen en aroma's, laboratoriumgetest.
Wat is artemisinine eigenlijk?
Een sesquiterpen-lacton uit Artemisia annua met een bijzondere endoperoxidebrug. Wildgroeiende planten bevatten volgens Laughlin (1994) tussen 0,01 en 0,5 procent artemisinine, met de hoogste waarden in de bladeren vlak voor de bloei.
