Een gram collageen-hydrolysaat bestaat uit duizenden kleine peptideketens — fragmenten die door enzymatische splitsing uit het oorspronkelijke collageen-molecuul zijn ontstaan. Dit proces heet hydrolyse. Intact collageen is een enorme triplehelix, veel te groot om via de darm te worden opgenomen. Na hydrolyse blijven peptiden over met een molecuulgewicht van doorgaans 2.000 tot 5.000 Dalton; sommige producten gaan zelfs onder de 1.000 Dalton — dan spreekt men van laagmoleculaire collageen-peptiden.
Collageen zelf is het meest voorkomende eiwit in het menselijk lichaam. Het zit in huid, pezen, banden, botten en kraakbeen en maakt ongeveer een derde van het totale lichaamseiwit uit. Voor de productie van het hydrolysaat wordt dierlijk bindweefsel — meestal runderhuid, varkenshuiden of visvellen — eerst omgezet in gelatine en vervolgens enzymatisch verder afgebroken. Het eindproduct is een geurloos, in koud water oplosbaar poeder dat, in tegenstelling tot klassieke gelatine, niet meer gelert.
Het wetenschappelijk onderzoek naar oraal ingenomen collageen-hydrolysaat is de afgelopen tien jaar aanzienlijk gegroeid. Een vaak aangehaald vertrekpunt is de placebogecontroleerde dubbelblinde studie van Proksch et al. in Skin Pharmacology and Physiology uit 2014: 69 vrouwen tussen 35 en 55 jaar namen acht weken lang 2,5 g, 5,0 g collageen-hydrolysaat of een placebo. Gemeten werden huidselasticiteit, vochtgehalte, transepidermaal waterverlies en ruwheid. De auteurs rapporteerden meetbare veranderingen in elasticiteit die ook vier weken na het stoppen nog aantoonbaar waren. Kim et al. gebruikten in hun studie in Nutrients 2018 een laagmoleculair collageen-peptide met meer dan 15 procent tripeptide-aandeel, gedoseerd op 1.000 mg dagelijks gedurende twaalf weken bij 64 deelnemers. Zij beschreven verschillen in hydratatie, rimpelparameters en elasticiteit ten opzichte van de placebogroep.
Een systematisch overzicht van Choi et al. in het Journal of Drugs in Dermatology 2019 analyseerde elf gerandomiseerde studies. Barati et al. gaven in een ander systematisch overzicht in het Journal of Cosmetic Dermatology 2020 (DOI 10.1111/jocd.13435) een mechanistische duiding. Naast de huid onderzochten König et al. in Nutrients 2018 (DOI 10.3390/nu10010097) de werking van specifieke collageen-peptiden op botdichtheid: 131 postmenopauzale vrouwen kregen twaalf maanden lang dagelijks 5 g peptiden of een placebo; gemeten werden de botmineraaldichtheid aan de femurhals en wervelkolom en markers zoals P1NP en CTX-1.
Omgerekend naar de doseringen uit de studies: bij 5 g dagelijks, zoals Proksch en König gebruikten, kom je op 150 g collageen-hydrolysaat per maand of ongeveer 1,8 kg per jaar. Een standaard poeder van 400 g is bij deze dosering voldoende voor zo'n 80 dagen. De laagmoleculaire variant volgens Kim met 1.000 mg komt rekenkundig neer op slechts 30 g per maand — de studieauteurs stellen dat door de kleinere peptidegrootte minder hoeveelheid nodig is. Of die redenering in de praktijk opgaat, hangt af van het specifieke product.
Belangrijk voor de juiste context: de genoemde onderzoeken werden doorgaans uitgevoerd over acht tot twaalf weken, deels bij kleine groepen van 60 tot 130 personen. Langetermijndata over meerdere jaren ontbreken grotendeels. Ook de vraag of orale peptiden gericht naar huid of botten migreren, of dat het lichaam ze simpelweg als hoogwaardige aminozuurleverancier benut, is wetenschappelijk nog niet definitief beantwoord. Bovendien is collageen geen volledig eiwit — het essentiële aminozuur tryptofaan ontbreekt. Als enige eiwitbron is het dan ook ongeschikt.
In de keuken is collageen-hydrolysaat eenvoudig te gebruiken. Het poeder lost op in zowel koude als warme vloeistoffen, beïnvloedt smaak en textuur nauwelijks en is makkelijk door koffie, smoothies, yoghurt of soepen te roeren. Een afgestreken theelepel komt neer op ongeveer 5 g — dus een van de dagelijkse hoeveelheden die in studies zijn onderzocht. Vegetariërs en veganisten vissen achter het net: collageen is uitsluitend van dierlijke oorsprong. Plantaardige alternatieven bevatten geen collageen, maar hooguit aminozuren zoals proline en glycine, waaruit het lichaam theoretisch zelf collageen kan aanmaken.
