Twee capsules, zelfde formaat, zelfde inhoud en toch een verschil dat je niet ziet: de wand. Bij voedingssupplementen bepaalt dit dunne laagje of een product geschikt is voor veganisten, hoe stabiel het bij vocht blijft en hoe snel de inhoud in de maag vrijkomt.
Er zijn twee hoofdgroepen: gelatinecapsules en HPMC-capsules. Gelatine wordt gewonnen uit dierlijk bindweefsel, meestal uit varkens- of runderhuid en botten. HPMC staat voor hydroxypropylmethylcellulose, een plantaardig materiaal dat wordt gewonnen uit cellulose, het bouwmateriaal van plantaardige celwanden. Dat heeft praktische gevolgen: wie veganistisch of vegetarisch eet, kan geen gelatine gebruiken. Wie religieuze voedselvoorschriften volgt, vindt in HPMC een wand zonder varken en zonder rund.
Interessant wordt het bij het gedrag van de materialen. Gelatine is tientallen jaren goed onderzocht, goedkoop te produceren en laat zich betrouwbaar verwerken op klassieke capsule machines. Ze heeft echter een eigenaardigheid: gelatine is een eiwit, en eiwitten kunnen bij warmte, luchtvochtigheid of contact met bepaalde ingrediënten vernetten, dat wil zeggen chemische bruggen vormen. Een zo verknochte capsule lost minder goed op in de maag, ook al ziet ze er van buiten onveranderd uit. Bovendien trekt gelatine vocht aan; droge inhoud zoals poeder met een hoog hygroscopisch aandeel kan de wand vocht onttrekken, waardoor ze bros wordt.
HPMC gedraagt zich chemisch anders. Het is geen eiwit maar een cellulosederivaat, en kan niet op dezelfde manier vernetten. Vroege HPMC-capsules hadden echter een eigen probleem: ze hadden een geleermiddel zoals carrageen nodig om in vorm te worden gebracht, en dat geleermiddel kon de oplossing vertragen. Sherry Ku et al. vergeleken in 2010 in het International Journal of Pharmaceutics (DOI 10.1016/j.ijpharm.2009.10.050) een nieuwere HPMC-capsule zonder geleermiddel met klassieke gelatinecapsules en oudere HPMC-capsules met carrageen. Onderzocht werden mechanische stevigheid, hygroscopiciteit, gewichtsschommelingen, poederverliezen bij het vullen en het farmacokinetisch gedrag in dier- en humanonderzoek. Volgens de auteurs liet de nieuwe HPMC-variant voordelen zien in mechanische stevigheid, vochtgedrag en compatibiliteit met verschillende werkzame stoffen ten opzichte van beide vergelijkingsgroepen.
Wat zo'n onderzoek niet aantoont: het zegt niets over de vraag of HPMC gezonder zou zijn dan gelatine of andersom. Beide wanden bestaan uit materialen die in de maag worden opgelost en verder afgebroken. De discussie gaat over verwerking, stabiliteit en herkomst, niet over een biologische werking van de wand zelf.
Een rekenvoorbeeld voor de verhoudingen: een lege HPMC-capsule van de gangbare maat 0 weegt ongeveer 96 milligram en bevat zo'n 500 milligram poeder. Het aandeel van de wand bedraagt daarmee bijna 16 procent van het totale gewicht van de gevulde capsule. Bij een dagdosering van twee capsules neem je dus ongeveer 192 milligram capsulemateriaal per dag in. Op jaarbasis is dat ongeveer 70 gram, ruwweg de inhoud van een klein borrelglaasje. Bij gelatine ligt dat iets hoger, omdat gelatinecapsules in vergelijkbare maten iets zwaarder zijn. In beide gevallen is de hoeveelheid, afgezet tegen een normale dagelijkse voeding van ongeveer 500 tot 800 gram drooggewicht, in de promillezone.
Een praktische tip voor opslag: HPMC verdraagt temperatuurwisselingen beter. Gelatinecapsules worden bij zeer droge, warme lucht, bijvoorbeeld in de auto in de zomer, snel bros en kunnen breken. Bij zeer vochtige lucht kleven ze samen. HPMC is in beide richtingen toleranter, wat relevant kan zijn voor transport en bewaring thuis. Bij de producten in ons assortiment staat de capsulevorm op elk etiket vermeld, doorgaans als ”HPMC (plantaardige cellulose)” of ”gelatine (bovin)” respectievelijk ”gelatine (porcin)”.
Voor wie is welke capsule geschikt? Globaal gezegd: wie waarde hecht aan plantaardige herkomst of bijzonder gevoelige ingrediënten wil beschermen, kiest voor HPMC. Wie geen bezwaar heeft tegen dierlijke bestanddelen en een betaalbaar, beproefd standaardproduct zoekt, is met gelatine goed af. Beide vormen vervullen hun doel en worden door het lichaam weer afgebroken.
