Spermidine-studies: wat de wetenschap echt laat zien

Voordat we ingaan op de afzonderlijke studies, eerst een kort maar belangrijk punt: een studie is geen studie. In de wetenschap bestaat er een hiërarchie van bewijskracht. Onderaan staan celkweek- en dierexperimenten – ze laten zien wat biologisch mogelijk is, maar zijn niet één op één op mensen toepasbaar. Daarboven staan observatiestudies, die bij grote groepen mensen verbanden blootleggen, maar geen oorzaak kunnen bewijzen. Bovenaan staan gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT's), waarbij de ene groep willekeurig de werkzame stof krijgt en de andere een placebo – alleen zij kunnen een echt oorzaak-gevolgverband aantonen.

Bij spermidine is het beeld juist daardoor zo boeiend als onvoltooid: in het diermodel is de situatie sterk, bij de observatiegegevens bemoedigend – en bij de gecontroleerde studies gemengd. Wie je alleen de positieve diergegevens laat zien en de tegenvallende humane studies verzwijgt, vertelt slechts de helft van het verhaal.

In dierexperimenten is het spermidine-onderzoek het meest eenduidig. In gist, rondwormen, fruitvliegen en muizen verlengde toegediend spermidine herhaaldelijk de levensspanne en verbeterde het leeftijdsgerelateerde markers. Het baanbrekende werk van Eisenberg, Madeo en collega's aan de Universiteit Graz toonde in 2009 aan dat dit effect centraal via autofagie verloopt – schakel je het daarvoor benodigde gen uit, dan verdwijnt het levensverlengend effect. Bij muizen verlengde orale toediening de levensspanne met in de orde van grootte van 10 procent en verzachtte de leeftijdsgerelateerde achteruitgang van de hartfunctie.

Indrukwekkend – maar hier volgt de eerlijke nuancering: een muis is geen mens. Een fruitvlieg leeft weken, een mens decennia; de stofwisselingspaden lijken op elkaar, maar zijn niet identiek. Diergegevens tonen aan dat een mechanisme bestaat en biologisch plausibel is. Ze bewijzen niet dat hetzelfde effect bij mensen in relevante mate optreedt.

Bij de gerandomiseerde gecontroleerde studies – de gouden standaard – is het beeld niet eenduidig, en dat moet openlijk gezegd worden. Een vroege pilotstudie (Wirth 2018, 1,2 mg over drie maanden) suggereerde een lichte geheugenverbetering. De grotere, langere vervolgsstudie SmartAge met ongeveer 100 deelnemers over twaalf maanden (0,9 mg dagelijks) bereikte haar primaire eindpunt echter niet – de beoogde geheugenverbetering was ten opzichte van placebo niet statistisch significant.

Een 1-jaars-studie van Pekar en collega's met 3,3 mg dagelijks laat zien hoe genuanceerd de werkelijkheid is: bij 42 procent van de deelnemers verbeterde de cognitieve prestatie, bij 30 procent bleef die gelijk, bij 28 procent verslechterde die. Gemiddeld een licht positief, maar geenszins doorslaggevend resultaat – en een goed voorbeeld van het feit dat 'gemiddeld positief' niet hetzelfde betekent als 'werkt bij iedereen'.